15-11-14 Η Δυτική Ευρώπη τον 14ο αιώνα.

Βασίλειος Γκίκας, Ακαδημαϊκος.

Η Δυτική Ευρώπη τον 14ο αιώνα.

Τον 14ο αιώνα η Ιστορία δεν γράφτηκε τόσο από Αυτοκρατορίες, όσο από Κράτη, άλλοτε όμοια κι άλλοτε τελείως διαφορετικά από τα σημερινά, το καθένα με τα ιδιαίτερα γνωρίσματά του και με τις δικές του επιδιώξεις. Μιά αναδυόμενη Ευρωπαϊκή Δύναμη ήταν το Βασίλειο της Αγγλίας, που ήδη είχε εγκαινιάσει την Επεκτατική Πολιτική του στις περιοχές που σήμερα συγκροτούν τη Μεγάλη Βρετανία (Σκωτία, Ουαλία, Ιρλανδία). Αλλά τώρα οι Αγγλικές βλέψεις στρέφονταν και στη Γαλλία. Η Γαλλία είχε ν' αντιμετωπίσει ένα περίπλοκο πρόβλημα Διαδοχής στον Βασιλικό Θρόνο κι αυτό δεν δημιούργησε μόνο εσωτερική αναταραχή. Αποτέλεσε και την αφορμή γιά έναν από τους πιό σφοδρούς Πολέμους της Γαλλικής Ιστορίας. Από την τρίτη δεκαετία του αιώνα και υπό τη Δυναστεία των Βαλουά, οι Γάλλοι αγωνίζονταν να διαφυλάξουν την εδαφική ακεραιότητα της Χώρας τους από τους Άγγλους εισβολείς. Η Ιβηρική Χερσόνησος είναι ένα μωσαϊκό Εθνοτήτων (Μαυριτανοί, Καστιλιάνοι, Καταλανοί, Εβραίοι, Βάσκοι και Λουζιτανογαλικιανοί), χωρίς συνοχή στην Οικονομία και στη Διοίκηση. Το Βασίλειο της Αραγωνίας προσπαθεί να γίνει η Κυρίαρχη Δύναμη της Μεσογείου. Η Καστίλη ασχολείται περισσότερο με την εκδίωξη των Μαυριτανών. Η Πορτογαλία κάνει τα πρώτα της μεγάλα βήματα στο Θαλάσσιο Εμπόριο, που θα την αναδείξει σε μιά ισχυρή Ευρωπαϊκή Χώρα τον προσεχή αιώνα. Η Ιταλία ήταν ένας απλός Γεωγραφικός Όρος. Οι Γερμανοί Αυτοκράτορες έχουν παραιτηθεί από κάθε βλέψη στη χερσόνησο, αλλά η Ενοποίηση των Ιταλικών Κρατών ήταν ακόμη πολύ μακριά. Το Βασίλειο της Νεάπολης, από Εμπορικό Κέντρο, μεταλλάχτηκε σε Φεουδαρχικό Κράτος. Τη θέση του στο Εμπόριο κατάλαβε η Φλωρεντία. Στον Ιταλικό Βορρά ξεχωρίζαν το Δουκάτο του Μιλάνου υπό την αυταρχική Εξουσία των Βισκόντι κι η Δημοκρατία της Βενετίας, που άκμαζε λόγω της πολιτικής σταθερότητας, του ισχυρού Ναυτικού της και των Αποικιών της. Τα Παπικά, Κράτη στο κέντρο της Ιταλικής Χερσονήσου περνούσαν κρίση λόγω της απουσίας του Πάπα κι αυτονομήθηκαν. Στην Κεντρική Ευρώπη, η άλλοτε πανίσχυρη Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους περιορίστηκε στο Γερμανικό Βασίλειο. Ο Αυτοκράτορας είχε αποδυναμωθεί, ενώ οι Άρχοντες διεκδικούσαν περισσότερη Ανεξαρτησία. Αντίβαρο στην αυξανόμενη Δύναμή τους ήταν οι Συνασπισμοί των Πόλεων. Η Πολωνία, η Βοημία κι η Ουγγαρία διήρχοντο περίοδο Σταθερότητας κι Υλικο-πνευματικής Προόδου. & Τα Σκανδιναβικά Βασίλεια (Νορβηγία, Σουηδία, Δανία), ενώθηκαν σ' ένα Κράτος με την Αστική Οικονομία υπό γερμανική επιρροή και την Ύπαιθρο υπό τον έλεγχο της Τοπικής Αριστοκρατίας.

Ο Εκατονταετής Πόλεμος.

Ανάμεσα στις περισσότερες από αυτές τις Χώρες σημειώθηκαν συγκρούσεις μικρής ή μεγαλύτερης κλίμακας σε όλη τη διάρκεια του 14ου αιώνα. Η πιό σφοδρή και μακροχρόνια υπήρξε ο Εκατονταετής Πόλεμος ανάμεσα στη Γαλλία και στην Αγγλία, ο οποίος, διήρκεσε με διαλείμματα, από το 1337 ως το 1453. Η χηρεία του Γαλλικού Θρόνου έδωσε στους Άγγλους το άλλοθι γι' αυτόν τον Πόλεμο. Η Δυναστεία των Καπετιδών στη Γαλλία είχε τερματιστεί από την έλλειψη αρρένων Διαδόχων, γεγονός που έδωσε στον Βασιλιά της Αγγλίας Εδουάρδο Γ' το έρεισμα να διεκδικήσει το Στέμμα ως απόγονος του Γαλλικού Κλάδου της Οικογένειας. Στο μεταξύ οι Γάλλοι αναπλήρωσαν το κενό ανεβάζοντας στον Θρόνο συγγενή των προηγούμενων Βασιλέων, τον Φίλιππο των Βαλουά. Η Αγγλία δεν σκόπευε να παραιτηθεί εύκολα από τις βλέψεις της στη Γαλλία. Δεν ήταν μόνο η συγγένεια αίματος με τον Γαλλικό Βασιλικό Οίκο. Οι προσδοκώμενες Κτήσεις στη γαλλική γη θα έδιναν τεράστια ώθηση στο Αγγλικό Εμπόριο. Θα παρείχαν άφθονες Πρώτες Ύλες και νέες Αγορές. ΄Ετσι, το Βασιλικό Ταμείο θα γέμιζε από τα Έσοδα των Φόρων κι οι Ευγενείς θα πλούτιζαν ακόμη περισσότερο από τα λύτρα και τις λεηλασίες. Στα πρώτα χρόνια του Πολέμου, οι Άγγλοι πετυχαίνουν τους σκοπούς τους, οι Γάλλοι υπέστησαν βαριές ήττες στο Σλόις, στο Κρεσύ και στο Πουατιέ. Αλλά από το 1368 ανέκαμψαν και μέσα σε μία δεκαετία ανακατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος των Περιοχών που απολέσθηκαν. Οι εχθροπραξίες διακόπηκαν το 1380. Θα συνεχισθούν και θα τερματιστούν τον επόμενο αιώνα με νίκη της Γαλλίας. Ο Εκατονταετής Πόλεμος ανέδειξε και μιά από τις πιό θρυλικές μορφές της Γαλλικής Ιστορίας, την Ιωάννα της Λωραίνης ή Ζαν ντ' Αρκ).

Το Μεγάλο Σχίσμα της Δυτικής Εκκλησίας. Αιρέσεις κι αμφισβητήσεις.

Δεν ήταν μόνο τα Κράτη που ταλανίστηκαν από συγκρούσεις. Η Δυτική Εκκλησία γνώρισε τον 14ο αιώνα μία μεγάλη Κρίση: η Βαβυλώνια Αιχμαλωσία και το Μεγάλο Σχίσμα. Η αρχή έγινε από τον Πάπα Βονιφάτιο Η' και τον Γάλλο Μονάρχη Φίλιππο Δ'. Οι αξιώσεις του Πάπα γιά Πολιτική Εξουσία -ανώτερη από αυτή των Βασιλέων- κι η απαίτηση του Φιλίππου να καταβάλλει ο Κλήρος Φόρους γιά τις Δημόσιες Δαπάνες, έφεραν τους δυό άνδρες σε μετωπική σύγκρουση. Οι αμοιβαίες προκλήσεις κορυφώθηκαν το 1303 όταν ο Γαλλικός Στρατός εισήλθε στο Ανάνι, γενέτειρα του Πάπα και τον αιχμαλώτισε. Ο Λαός τον απελευθέρωσε, αλλά λίγες μέρες μετά ο Βονιφάτιος πέθανε στη Ρώμη. Το 1309, ο Πάπας Κλήμης Ε', τυφλό όργανο του Φιλίππου, μετέφερε την Παπική Έδρα στη γαλλική πόλη Αβινιόν, γιά να ικανοποιήσει τον Γάλλο Μονάρχη. Η μεταφορά υποτίθεται πως ήταν προσωρινή, τελικά κράτησε σχεδόν 70 χρόνια. Η παραμονή της Παπικής Εξουσίας στην Αβινιόν παραλληλίστηκε με την επίσης 70ετή Εξορία των Ιουδαίων στη Βαβυλώνα τον 6ο αιώνα π.Χ., γι' αυτό κι ονομάστηκε Βαβυλώνια Αιχμαλωσία. Η μακρά παραμονή στην Αβινιόν εξηγείται από το γεγονός ότι οι Πάπες εκείνης της περιόδου ήταν Γάλλοι, αλλά οφείλεται και στην πλεονεκτική γεωγραφική θέση της πόλης: στο κέντρο της Δυτικής Χριστιανοσύνης, σε κομβικό σημείο των Χερσαίων Μεταφορών, σε περιοχή οικονομικά ανθηρή και πολιτικά υποτονική. Επιπλέον, στα Παπικά Κράτη της Ιταλίας επικρατούσε πολιτική αστάθεια, η ειρήνη ήταν εύθραυστη κι οι Πάπες δεν σκόπευαν να βρεθούν εν μέσω εξεγέρσεων κι αναταραχών. Δείγμα της προοπτικής να παραμείνει η Παπική Έδρα μόνιμα στην Αβινιόν ήταν η ανέγερση πολυτελών Ανακτόρων, που θ' αντιστάθμιζαν το ιστορικό και θρησκευτικό γόητρο της Ρώμης. Αλλά, ο Χριστιανικός Κόσμος πίεζε γιά την επιστροφή της Παπικής Έδρας στην παραδοσιακή περιοχή της, τη Ρώμη. Η ικανοποίηση αυτού του Αιτήματος έγινε από τον τελευταίο Γάλλο Πάπα, Γρηγόριο ΙΑ'. Αλλά λίγους μήνες μετά την εγκατάστασή του στην Αιωνία Πόλη ο Γρηγόριος πέθανε (1378). Ο θάνατός του προκάλεσε τη χειρότερη Κρίση που γνώρισε ως τότε η Λατινική Εκκλησία. Η εκλογή του νέου Πάπα θεωρήθηκε διαβλητή κι ακυρώθηκε. Νέος Πάπας εξελέγη από τη Σύνοδο των Καρδιναλίων, αλλά καθώς ο πρώτος δεν του επέτρεψε την είσοδο στο Βατικανό, αυτός επέστρεψε στην Παπική Έδρα της Αβινιόν. Το Μεγάλο Σχίσμα ήταν πιά γεγονός κι η Ευρώπη, ανάλογα με τα πολιτικά συμφέροντα των Ιθυνόντων, μοιράστηκε ανάμεσα στους δύο Πάπες. Οι αντίπαλοι Πάπες πέθαναν, νέοι τους διαδέχθηκαν, αλλά το πρόβλημα παρέμενε: η Εξουσία ήταν πολύ γλυκιά γιά να την εγκαταλείψουν οι μεν κι οι δε. Τελικά, το 1409 Καρδινάλιοι και των δύο Παρατάξεων συμφώνησαν να εκλέξουν νέο Πάπα, ελπίζοντας να τερματίσουν το Σχίσμα, αλλά δεν έκαναν τίποτα παραπάνω από το να προσθέσουν έναν ακόμη Ποντίφικα στους ήδη υπάρχοντες. Το Σχίσμα τερματίστηκε μετά 10 χρόνια, όταν οι 3 Διάδοχοι Πάπες καθαιρέθηκαν από την ενισχυμένη Σύνοδο κι εξελέγη νέος στη Ρώμη. Παρά την Επανόρθωση, οι μακροχρόνιες διαμάχες έπληξαν το γόητρο του Παπισμού και την εμπιστοσύνη του Ποιμνίου στην Πνευματικότητα και στην Ηθική του.

Οι Αιρέσεις, που στην αρχή του αιώνα είχαν εξοβελιστεί, επέστρεψαν με νέα ονόματα και νέες Θεωρίες. Μιά από τις πολλές Αιρέσεις ήταν αυτή του Ελεύθερου Πνεύματος, ενός Μυστικιστικού Κινήματος που απέρριπτε τις Ιεροτελεστίες και τους Ιερούς Κανόνες και πρόβαλλε πάνω απ' όλα την Ένωση με τον Θεό. Θεολόγοι και Στοχαστές αμφισβήτησαν κι αυτοί τις Θέσεις της Επίσημης Εκκλησίας. Από αυτούς ο πιό διφορούμενος υπήρξε ο Άγγλος Τζων Ουίκλιφ, Διδάκτωρ της Οξφόρδης και Προσωπικός Κληρικός του Άγγλου Βασιλιά Εδουάρδου. Σε αδρές γραμμές: ο Ουίκλιφ καταδίκασε τον Υλικό Πλούτο της Εκκλησίας, αρνήθηκε το Θαύμα της Θείας Ευχαριστίας -τη Μετουσίωση του άρτου και του οίνου σε Σώμα κι Αίμα Κυρίου- κι υποστήριξε ότι ο Θεός έχει προεπιλέξει ποιούς θα σώσει, επομένως ο ρόλος της Εκκλησίας δεν είναι απαραίτητος. Την Ιεραρχημένη Εκκλησία εξακολουθούσαν να επικρίνουν, όπως και παλαιότερα, οι Φραγκισκανοί Μοναχοί. Στη θέση της πρότειναν την Πνευματική Εκκλησία, όπου θα βασίλευε η Αυταπάρνηση κι η Φιλανθρωπία. Η Πενία είναι η Υπέρτατη Αρετή, αφού κι ο Χριστός έζησε φτωχικά και δεν επιθύμησε ποτέ Πλούτη ή Εξουσία. Από τους κυριότερους Εκπροσώπους των Φραγκισκανών αυτής της περιόδου είναι ο Άγγλος Γουλιέλμος Όκαμ.

Η Πανώλη κι η Ψύχωση του Θανάτου.

Το πιό σκληρό πλήγμα που δέχτηκαν οι Ευρωπαίοι της εποχής και το μεγαλύτερο στη μέχρι τότε Ιστορία τους υπήρξε ο Μαύρος Θάνατος. Η Πανώλη εκδηλώθηκε το 1347, όταν Ευρωπαίοι τη μετέφεραν από την Ασία. Ξεκίνησε από την Ιταλία, τη Γαλλία και την Αραγωνία και σύντομα προχώρησε στον Ευρωπαϊκό Βορρά. Μέσα σε 5 χρόνια ολόκληρη η Ευρώπη βρισκόταν στο έλεος της θανατηφόρας επιδημίας. Η Πανώλη έκλεισε τον κύριο κύκλο της μετά από 150 χρόνια. Πότε περισσότερο και πότε λιγότερο επιθετική, στο χρονικό αυτό διάστημα αποδεκάτισε τον Πληθυσμό της Ευρώπης και προκάλεσε αισθητή μείωση του μέσου όρου ζωής. Σε μερικές Χώρες αφανίστηκε το 40% του Πληθυσμού τους. Χρειάστηκαν σχεδόν 2 αιώνες γιά να επιστρέψει η Ευρώπη στα παλιά δημογραφικά επίπεδα. Το βαρύτερο τίμημα πλήρωσαν οι πόλεις, διότι η περίφραξη με τείχη, η έλλειψη υγιεινών συνθηκών κι η συσσώρευση του Πληθυσμού ευνοούσαν την εξάπλωση της αρρώστιας. Γιά παράδειγμα, η Βαρκελώνη το δεύτερο μισό του 14ου αιώνα έχασε 28.000 κατοίκους, πάνω από τον μισό Πληθυσμό της.

Η Πανώλη υπήρξε καταστροφική σε όλους τους Τομείς. Στην Οικονομία οι αντιδράσεις υπήρξαν αλυσιδωτές: Η μείωση του Πληθυσμού περιόρισε τη ζήτηση Υλικών Αγαθών, έτσι, η Οικονομία υπέστη Ύφεση. Από την άλλη, η έλλειψη Εργατικών Χεριών οδήγησε σε Νόμους που όριζαν Ανώτατα Όρια Μισθών, ώστε η ανισορροπία μεταξύ Προσφοράς και Ζήτησης Εργασίας να μην πλήξει τα Συμφέροντα των Ισχυρών. Αλλά αυτό το Μέτρο με τη σειρά του προκάλεσε Εξεγέρσεις.

Εκτός από την τρομερή Επιδημία, ο Πληθυσμός της Ευρώπης γνώρισε τον 14ο αιώνα κι εξοντωτικές σιτοδείες. Κάθε 10 χρόνια σημειωνόταν λιμός. Αιτίες είναι η κόπωση της γης από την αδιάκοπη εκμετάλλευση με ταυτόχρονη απουσία νέων Καλλιεργητικών Μεθόδων, η αραίωση του Αγροτικού Πληθυσμού -λόγω Εσωτερικής Μετανάστευσης- κι οι βαρείς Χειμώνες. Οι Λιμοί ανέστειλαν κι αυτοί, μαζί με την Πανώλη, τη Δημογραφική Ανάπτυξη της Ευρώπης. Διότι αύξησαν τη Θνησιμότητα και μείωσαν τις γεννήσεις με τα προβλήματα γονιμότητας που προκαλούσαν. Οι Πόλεμοι συνέβαλαν κι αυτοί στη Δημογραφική Κρίση και γιά τον λόγο ότι χώριζαν τα ζευγάρια γιά μακρά πολλές φορές διαστήματα. Αλλά ούτε οι Λιμοί ούτε οι Πόλεμοι κατάφεραν πλήγμα που θα μπορούσε να συγκριθεί με τη φονική Επιδημία της Πανώλους. Τόση ήταν η Μεταφυσική Αγωνία που κατέλαβε τους ανθρώπους της εποχής μπροστά στο σάρωμα της Πανώλους, ώστε να μετατραπεί σε Ψύχωση του Θανάτου. Εγχειρίδια κ' Ιεροκήρυκες έδιναν συμβουλές γιά το πώς ν' αντιμετωπίσουν οι Πιστοί τις επιβουλές του Πονηρού στον άλλο Κόσμο. Έτσι εξαπλώθηκε κι η Ιδέα γιά το Καθαρτήριο, αυτή τη μέση οδό μεταξύ της Σωτηρίας της Ψυχής και της Κόλασης. Η Τέχνη απεικόνισε σκηνές Θανάτου, πτώματα παραμορφωμένα και σκουληκιασμένα, υγιείς νέους να κοιτούν τα μελλοντικά σάπια κουφάρια τους. Στις Λαϊκές Τάξεις διαδίδονταν οι Χιλιαστικές αντιλήψεις περί Συντέλειας του Κόσμου, ενώ επανεμφανίστηκε το Κίνημα των Αυτομαστιγουμένων, που καταδίκαζαν τον εαυτό τους στην τιμωρία της μαστίγωσης ως ένδειξη Μετάνοιας και γιά να καθησυχάσουν την Οργή του Θεού, την οποία οι Ευρωπαίοι θεωρούσαν αιτία των συμφορών τους. Ύποπτοι θεωρήθηκαν και οι Εβραίοι, δηλητηρίαζαν τάχα πηγάδια, με αποτέλεσμα να ενταθεί ο Αντισημιτισμός και να διαπραχθούν πολλές βιαιότητες εις βάρος των Εβραίων της Ευρώπης.

Εξεγέρσεις.

Η δεινή θέση των Λαϊκών Μαζών, οι Ανισότητες, οι Αδικίες, οι Πόλεμοι κι η Φτώχεια, συνέθεταν ένα ζοφερό τοπίο γιά τις Κοινωνίες του 14ου αιώνα κι οι Εξεγέρσεις περισσότερο εκτόνωσαν την οργή των Πληβείων παρά έλυναν τα προβλήματά τους. Την πιό μαχητική επίθεση δέχτηκαν τα Κράτη από τους ανθρώπους που βρίσκονταν στην Κατώτερη Βαθμίδα της Κοινωνίας, από τους εξαθλιωμένους ανθρώπους του Μόχθου. Διότι ο 14ος αιώνας υπήρξε τόσο δύσκολος γιά τους Φτωχούς, εξαθλιωμένους ανθρώπους του Μόχθου. Αυτοί βίωσαν κυρίως την καταστροφή του Πολέμου, την Οικονομική Ύφεση, την Κοινωνική Ανισότητα, όπως συμβαίνει πάντα.

Οι Αγρότες κυρίως, αλλά όχι μόνο, υπήρξαν οι Πρωταγωνιστές των Εξεγέρσεων του 14ου αι. Η πιό γνωστή από αυτές είναι η Ζακερί, Jaquerie, που σημειώθηκε στη Βορειοανατολική Γαλλία τον Μάιο του 1358, στην Ιλ ντε Φρανς. Πήρε τ' όνομά της από την περιφρονητική ονομασία που απέδιδαν οι Ευγενείς σε κάθε Χωρικό (Ζακ ή Ζακ Μπονόμ= χαζο-Ιάκωβος). Στόχος ήταν οι Ευγενείς, οι οποίοι την ίδια στιγμή που πολλαπλασίαζαν τις Καταχρήσεις και τις Καταπιέσεις σε βάρος των Χωρικών, αποδεικνύονταν ανίκανοι να προστατεύσουν τη Χώρα από τους Άγγλους Εισβολείς. Η πολεμική ανικανότητα των Ευγενών αποδείχτηκε περίτρανα κι όταν ένας ένας θανατώνονταν ή διώκονταν από τους εξεγερμένους Αγρότες, που έφεραν υποτυπώδη οπλισμό. Η σπίθα που την προκάλεσε ήταν μία σύγκρουση με μερικούς Πεζικάριους. Οι βαθύτερες αιτίες που ώθησαν τους Χωρικούς σε Στάση ήταν το μίσος τους προς τους Αριστοκράτες που τους καταπίεζαν κι οι στερήσεις στις οποίες είχαν υποβληθεί κατά τη διάρκεια του 100ετούς Πολέμου με τους Άγγλους.Οι Χωρικοί του Σαιν Λε, αφού εξουδετέρωσαν στους Στρατιώτες, ενώθηκαν με τους Κατοίκους των γειτονικών Χωριών και, καθοδηγούμενοι από τον Γκιγιώμ Καρλ, έγιναν κύριοι της Περοχής και κατάστρεψαν πολλούς Πύργους Ευγενών. Τελικώς, την Εξέγερση τη συνέτριψε στη Μάχη του Μελό ο Βασιλιάς της Ναβάρας Κάρολος Κακός. Ακολούθησε άγρια σφαγή όλων των Επαναστατών, συμπεριλαμβανομένων των Συζύγων και των Παιδιών τους.

Την ίδια εποχή εμφανίζονται στη Γαλλία οι Ληστές των Δασών. Σε αυτό το Κίνημα συγκεντρώθηκαν Φτωχοί, Άστεγοι και Περιθωριακοί, που ζούσαν ληστεύοντας Ευγενείς και πλούσιους Αστούς. Εξεγέρσεις εξακολούθησαν να σημειώνονται σποραδικά ως το τέλος του αιώνα και στις γαλλικές Πόλεις που στρέφονταν κατά των Αστικών Ολιγαρχιών.

Η Αγγλία γνώρισε κι αυτή τη δική της Ζακερί, την Εξέγερση των Χωρικών. Ξεκίνησε το 1381 από το Έσσεξ και το Κεντ κι εξαπλώθηκε ως το Λονδίνο. Τη δυσαρέσκεια των Χωρικών γιά την Εκμετάλλευση και τις άθλιες συνθήκες Διαβίωσης είχαν εντείνει η επιβολή Κεφαλικού Φόρου, ο καθορισμός Ανωτάτων Ορίων στις Αμοιβές κι η απειλητική τροπή του Πολέμου με τη Γαλλία. Στις Τάξεις των Εξεγερμένων προσχώρησαν σύντομα κι Έμποροι, Βιοτέχνες, Εργάτες και κάποιους Μικροευγενείς. Αιτήματα της Εξέγερσης ήταν Φορολογικές Ελαφρύνσεις, Απελευθέρωση των Δουλοπάροικων κι Οικονομική Ισότητα. Από τους Πρωταγωνιστές ήταν ο Ιερέας Τζων Μπωλ, του οποίου το σύνθημα έχει μείνει γνωστό ως τις μέρες μας: όταν ο Αδάμ έσκαβε κι η Εύα έκλωθε, πού βρισκόταν ο Άρχοντας;

Η Καταλωνία κλονίστηκε από διαδοχικές Στάσεις των Δουλοπάροικων, που ευνοήθηκαν ακόμη κι από τους Βασιλείς τους, σε μία προσπάθεια να περιοριστεί η ισχύς των Ισχυρών Φεουδαρχών.

Στην Ιταλική Χερσόνησο την πιό εκτεταμένη Εξέγερση γνώρισε η Φλωρεντία. Πρόκειται γιά την Επανάσταση των Τσόμπι (Ciombi=Λαναράδες) το 1378. 10.000 Εργάτες της Υφαντουργίας απαίτησαν μεγαλύτερες Αμοιβές, ελαφρύτερη Φορολογία και Συμμετοχή στην Εξουσία.

Οι Εξεγέρσεις αυτές υπήρξαν βίαιες και σαρωτικές, αλλά βραχύβιες. Η Ζακερί καταπνίγηκε στο αίμα 20 ημέρες μετά την εκδήλωσή της. Η Αγροτική Εξέγερση της Αγγλίας είχε επίσης οικτρό τέλος: ο βασιλιάς Ριχάρδος Β' φάνηκε αρχικά διαλλακτικός απέναντι στους εξαγριωμένους Επαναστάτες, αλλά με δόλο τους κατέσφαξε 1 μήνα μετά την έναρξη της Επανάστασής τους. Στη Φλωρεντία σχηματίστηκε νέα, πιό Δημοκρατική, Κυβέρνηση, που τελικά ανατράπηκε από τους παλαιούς Άρχοντες.

Κάποτε οι Λαϊκές Εξεγέρσεις είχαν κι αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα: σύσφιγξαν τις Σχέσεις Μοναρχίας-Αριστοκρατίας, σκλήρυναν τη στάση των Ιθυνόντων. Απέδωσαν, μακροπρόθεσμα κι υπογείως: μετέτρεψαν τις Λαϊκές Τάξεις σε υπολογίσιμη Δύναμη στα μάτια των Αρχόντων και κράτησαν ζωντανά τα παράπονα και τις ελπίδες των απλών, καταπιεσμένων ανθρώπων.

Θετικές εξελίξεις.

Παρ' όλες τις τραγωδίες που έπληξαν την Ευρώπη τον 14ο αιώνα, κάτι καλό συνέβη. Σημειώθηκαν, πρώτα απ' όλα, κάποια πνευματικά βήματα. Μετά το 1300 τα Πανεπιστήμια πολλαπλασιάστηκαν αισθητά και βελτιώθηκαν οι υλικές συνθήκες γιά Μαθητές και Διδάσκοντες. Οι Διδάκτορες απολάμβαναν τον σεβασμό Ιεραρχών και Βασιλέων. Σε κάποιους από αυτούς οφείλεται η στροφή στον Ορθολογισμό, που απάλλαξε τη Σκέψη από τη Θρησκευτική Αυθεντία (Ντανς Σκώτους, Γουλιέλμους Όκαμ κ.ά.). Στη Λογοτεχνία, την εποχή αυτή ο Δάντης συγγράφει τη Θεία Κωμωδία του και δημιουργεί ο Ουμανιστής Λόγιος Πετράρχης. Η Τέχνη εξακολουθεί να εκφράζεται σε μικρά ή μεγάλα Έργα Γοτθικού Ρυθμού. Η Μουσική ανανεώνεται χάρη στην Ars Nova: Μουσική Κίνηση μ' εμπνευστή τον Φιλίπ ντε Βιτρύ, η οποία εισάγει νέους ρυθμικούς τρόπους κι εμπλουτίζει τη Μουσική Σημειολογία. Στον Υλικό Πολιτισμό υπήρξε κάποια μικρή Ανάπτυξη: η Κτηνοτροφία γνώρισε άνοδο, η Βιοτεχνία οργανώθηκε πιό άρτια με την Εξειδίκευση και τα Επαγγελματικά Σωματεία. Οι Χερσαίες Μεταφορές μειώθηκαν λόγω των Πολέμων, αλλά το Θαλάσσιο Εμπόριο διευρύνθηκε χάρη στις βελτιώσεις των λιμανιών, τη διάδοση της πυξίδας και των Ασφαλίσεων Πλοίων κι Εμπορευμάτων. Εξαπλώθηκαν οι Τραπεζικές Συναλλαγές κι οι Μόνιμες Εμπορικές Εταιρείες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εμπορικής ανόδου είναι η Τευτονική Χάνσα (Χανσεατική Ένωση), Συνασπισμός Εμπορικών Πόλεων της Γερμανίας, που έγινε αυτό τον αιώνα ο κύριος, αν όχι ο μόνος, Παράγοντας του Θαλάσσιου Εμπορίου στη Βόρεια Θάλασσα και στη Βαλτική. Σημειώθηκε και μιά ανεπαίσθητη Τεχνολογική Πρόοδος στον Πολεμικό Εξοπλισμό, στη Μεταλλουργία και στην Υφαντουργία.