Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2015

15-11-14 Τα Προβλήματα Χρέους

Τα Προβλήματα Χρέους συνεχίζουν να αιωρούνται.

1 Αυγούστου 2013
Σχεδόν 6 χρόνια από το ξέσπασμα της Κρίσης των subprime κι αργότερα τη Χρεοκοπία της Lehman Brothers, που έφερε τη Μεγάλη Ύφεση, τα Προβλήματα Χρέους συνεχίζουν να αιωρούνται. Ο φόβος γιά νέες Κρίσεις συνεχίζει να βρίσκεται στο μυαλό των υπευθύνων χάραξης Πολιτικής, των Επενδυτών και πολλών άλλων ανθρώπων στην Κοινωνία. Οι συζητήσεις μαίνονται σχετικά με το τι πρέπει να γίνει γιά την επίλυση των Προβλημάτων Χρέους και ποιά είναι η κατάλληλη επενδυτική προσέγγιση εντός του παρόντος περιβάλλοντος που ταλανίζεται από αυτά τα Προβλήματα. Ένας από τους λόγους που πολλές λύσεις δεν έχουν ακόμη αναδειχθεί από τα δύο βασικά συστατικά γι' αξιόπιστη λήψη Αποφάσεων, τους φορείς χάραξης Πολιτικής κι από τους Επενδυτές, αποτελεί το γεγονός ότι βρίσκονται σε μεγάλη έλλειψη: παρ' όλες τις πρωτοφανείς εξελίξεις που έχουν λάβει χώρα στην Παγκόσμια Οικονομία και το Χρηματοπιστωτικό Σύστημα τα τελευταία χρόνια, πολλοί δυσκολεύονται ν' αποδεχθούν το πόσο αβέβαιο είναι στην πραγματικότητα το σημερινό περιβάλλον. Αυτό προκύπτει από μία θεωρητική προσέγγιση της Οικονομικής και της Χρηματοοικονομικής Επιστήμης, που μετά βίας αφήνουν περιθώρια γιά την Αβεβαιότητα να υπεισέρχεται στον τρόπο που αναλύεται ο κόσμος γύρω μας. Η αποδοχή της Αβεβαιότητας που ενυπάρχει στην Πραγματικότητα, σε σύγκριση με τα Μοντέλα που χρησιμοποιούμε, μπορεί να είναι δυσάρεστη ή και ταπεινωτική γιά κάποιους, αλλά βοηθά στο να διατηρηθεί το μυαλό μας σ' εγρήγορση και μας απαγκιστρώνει από τις εδραιωμένες πεποιθήσεις μας. Ως εκ τούτου, αποτρέπει την υπερβολική αυτοπεποίθηση ή την ανάληψη υπερβολικού κινδύνου στη βάση μη επαρκώς τεκμηριωμένων πεποιθήσεων. Παράλληλα, με την έλλειψη μίας γνήσιας κατανόησης της Αβεβαιότητας, ένα δεύτερο αδύνατο σημείο των φορέων χάραξης Πολιτικής και των Επενδυτών είναι η έλλειψη προθυμίας ν' αναγνωρίσουν τα λάθη τους. Αυτή η συμπεριφορά παρατηρείται συχνά από το ξέσπασμα της Χρηματοοικονομικής Κρίσης κι έχει προκαλέσει την διατήρηση της Κρίσης γιά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ’ όσο χρειάζεται, ενώ έβλαψε τα Χαρτοφυλάκια κάποιων Επενδυτών περισσότερο από ότι θα έπρεπε. Τρία παραδείγματα ξεχωρίζουν υπό το πρίσμα των προαναφερθέντων:
1. Η Διάγνωση της Κρίσης του ευρώ: με τον χαρακτηρισμό της ως Κρίσης Κρατικού Χρέους, πολλοί υποδεικνύουν ότι οι λύσεις θα πρέπει ν' αναζητηθούν στα Δημόσια Οικονομικά και τις Διαρθρωτικές Μεταρρυθμίσεις. Αποτέλεσμα: οι προτεινόμενες λύσεις γιά την αντιμετώπιση της Κρίσης, καθώς κι οι Επενδυτικές Στρατηγικές εξαρτώνται, σε υπερβολικό βαθμό, από τις εξελίξεις σε αυτούς τους Τομείς. Αυτό παραβλέπει το γεγονός ότι η εισαγωγή του ευρώ προκάλεσε πολύ περισσότερες απρόβλεπτες συνέπειες από ό,τι υποστήριζαν ακόμη κι οι Σκεπτικιστές της εποχής της δημιουργίας του. Εκτός των ατελειών αυτού του Νομισματικού Καθεστώτος (περιορισμένη ευελιξία αντίδρασης σ' εξωτερικά σοκ), το ευρώ συνέβαλε από μόνο του στη δημιουργία μεγάλων ανισορροπιών στα Ισοζύγια Τρεχουσών Συναλλαγών των Χωρών Μελών της Νομισματικής Ένωσης. Σε συνδυασμό με την υπερβολική μόχλευση στον Ιδιωτικό Τομέα, οι ανισορροπίες του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών ήταν σε μεγαλύτερο βαθμό η αιτία γιά την Ευρωπαϊκή Κρίση, παρά η δημοσιονομική κατάσταση των Χωρών. Η τελευταία επιδεινώθηκε σημαντικά μετά την Κρίση, δεδομένου ότι αναγκάστηκαν να καλύψουν το κενό που προέκυψε στη Δραστηριότητα και στους Ισολογισμούς του Ιδιωτικού Τομέα της Οικονομίας. Με το να γίνεται λανθασμένη Διάγνωση της προέλευσης της Κρίσης και με το να μην ακολουθεί κάποια Αναθεώρηση αυτής της Διάγνωσης στη συνέχεια, οι υπεύθυνοι χάραξης Πολιτικής κι οι Επενδυτές εξακολουθούν Συντονισμένη Δημοσιονομική Λιτότητα και δίνουν μικρή σημασία σε σημαντικές Πρωτοβουλίες, όπως το Πρόγραμμα αγοράς Κρατικών Ομολόγων (OMT) της ΕΚΤ ή επιδεικνύουν έλλειψη προθυμίας γιά τη δημιουργία μίας Τραπεζικής Ένωσης. Αυτή η στάση μετουσιώθηκε σε Οικονομική Ανάπτυξη πολύ ασθενέστερη από αυτή που προβλεπόταν από τους φορείς χάραξης Πολιτικής και σε Αγορές με πολύ ισχυρότερες επιδόσεις απ’ αυτές που ανέμεναν οι περισσότεροι Επενδυτές.
2. Τα Μέτρα Λιτότητας θα βελτίωναν την εμπιστοσύνη του Ιδιωτικού Τομέα κι η απλουστευτική υπόθεση ότι η Επεκτατική Νομισματική Πολιτική θα ήταν κατ' ανάγκην Πληθωριστική. Ο μύθος της Λιτότητας στηρίζεται σε μιά εξαρχής επισφαλή παραδοχή, καθώς η Συμβατική Μακροοικονομική Θεωρία δεν υποστηρίζει την ιδέα ότι η Περιοριστική Δημοσιονομική Πολιτική επιφέρει Οικονομική Μεγέθυνση. Επιπλέον, σχεδόν όλα τα εμπειρικά στοιχεία, από τότε που η Πολιτική Λιτότητας εφαρμόστηκε σε μεγάλη έκταση στην Ευρώπη, υποδεικνύουν ότι η εμπιστοσύνη του Ιδιωτικού Τομέα δεν ενισχύεται, αντιθέτως, υπονομεύεται από αυτή την Πολιτική. &
3. Η ποσοτική επέκταση ή άλλοι τύποι Αντισυμβατικών Πολιτικών Νομισματικής Χαλάρωσης οδηγούν πάντα σε Πληθωρισμό, αγνοούν την πολυπλοκότητα του μηχανισμού μετάδοσης της Νομισματικής Πολιτικής σε μία σύγχρονη Οικονομία και τον ρόλο που διαδραματίζει σε αυτό η Ζήτηση κι η προσφορά Χρήματος. Επίσης, αγνοεί πλήρως τα εμπειρικά στοιχεία γιά μία δεκαετία που προέρχονται από την Ιαπωνία και που υποδεικνύουν ότι οι Πολιτικές αυτές ήταν ανίκανες ν' ανασύρουν την Οικονομία από τον Αποπληθωρισμό.
Όλες οι προβλέψεις ως προς την επιτάχυνση του Πληθωρισμού, από την εποχή που η Fed υιοθέτησε την Πολιτική Ποσοτικής Επέκτασης στις αρχές του 2009, αποδείχθηκαν ότι ήταν λανθασμένες και πολύ δαπανηρές γιά τους Επενδυτές, οι οποίοι τοποθετήθηκαν με βάση αυτήν την πρόβλεψη. Η χρεοκοπία αυτής της πεποίθησης υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι οι Φονταμενταλιστές που αντιτίθενται στην Επεκτατική Νομισματική Πολιτική άλλαξαν την επιχειρηματολογία τους στην προσπάθειά τους ν' αντισταθούν συνολικά στην εφαρμοζόμενη Νομισματική Πολιτική. Δεν είναι πλέον οι φόβοι γιά τον Πληθωρισμό που προβάλλονταν δημόσια, αλλά οι κίνδυνοι Χρηματοπιστωτικής Αστάθειας, αποτελούν τη νέα αιτιολόγηση, προκειμένου ν' αποφύγουν την παραδοχή του λάθους γιά τις προειδοποιήσεις από την εφαρμογή της Επεκτατικής Νομισματικής Πολιτικής των Κεντρικών Τραπεζών. Το αν οι Πολιτικοί, οι Οικονομολόγοι κι άλλοι Ειδήμονες είναι διατεθειμένοι ν' αναγνωρίσουν τα λάθη τους σχετικά με τα θέματα που αναφέρθηκαν, είναι ζωτικής σημασίας γιά την Κοινωνία, καθώς καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές Απασχόλησης και τη συνολική Ευημερία. Οι Επενδυτές δεν μπορούν να επηρεάσουν άμεσα αυτά τα ζητήματα, διότι καθοδηγούνται από τις Εκλογές, τη φήμη και τη δημοσιότητα σε Περιοδικά κι άλλα Μέσα Ενημέρωσης. Ούτε βοηθά τους Επενδυτές το να εκφράζεται το τι πρέπει να πράξουν οι φορείς χάραξης Πολιτικής. Οι Επενδυτές πρέπει ν' αξιολογήσουν το τι θα συμβεί, καθώς η ευθύνη τους είναι να επιτύχουν ελκυστικές Αποδόσεις στα Χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται. Μόνο έτσι μπορούν να φροντίσουν αποδοτικά τις Αποταμιεύσεις που επενδύουν γιά λογαριασμό άτομων κι Ιδρυμάτων. Γιά να μπορέσουν να το κάνουν αυτό, είναι απαραίτητη μι' Ανάλυση του τρέχοντος Επενδυτικού Περιβάλλοντος που να βασίζεται στην πραγματικότητα και να είναι ευέλικτη. Υπό την έννοια αυτή, όπως και με την Ανάλυση άλλων πολύπλοκων Συστημάτων κι ο τρόπος που χρησιμοποιούσε ο Δαρβίνος προκειμένου ν' αξιολογήσει τη μελλοντική Εξέλιξη, παρέχει μία πολύ σημαντική διδαχή: δεν είναι το ισχυρότερο από τα Είδη που επιβιώνει ούτε το πιό έξυπνο. Είναι αυτό που προσαρμόζεται καλύτερα στις αλλαγές. Θα ήταν σπουδαίο, αν αυτή η επίγνωση, παράλληλα με την επίτευξη ικανοποιητικών Αποδόσεων από τους Επενδυτές, αποτελούσε έναν φάρο γι τους υπεύθυνους χάραξης Πολιτικής. Με την αναγνώριση της Αβεβαιότητας γύρω μας, γίνεται σαφές ότι το βασικό μας Σενάριο για μία σταδιακή Ανάκαμψη της Παγκόσμιας Οικονομίας περιβάλλεται από κινδύνους Καθοδικών κι Ανοδικών Αναθεωρήσεων.
Χωρίς ν' αγνοούνται οι σοβαροί Πτωτικοί Κίνδυνι που απορρέουν κυρίως από τις Αναδυόμενες Αγορές (αναταραχή στις Αγορές, Κοινωνική Αναστάτωση, μεταβαλλόμενα Οικονομικά Μοντέλα), σημαντικές ανοδικές εκπλήξεις είναι επίσης στην περίπτωση που οι ιθύνοντες χάραξης Πολιτικής είναι σε θέση να μάθουν από τα λάθη τους και να προσαρμοστούν στην Πραγματικότητα. Οι προοπτικές Ανάπτυξης θα επωφελούνταν από τη στήριξη της Ζήτησης στις Αναπτυγμένες Αγορές κι από Μεταρρυθμίσεις από την πλευρά της Προσφοράς στις Αναδυόμενες Αγορές. Αν βλέπαμε αποδείξεις επ’ αυτού, θ' αναλαμβάναμε περισσότερο Κίνδυνο στα Χαρτοφυλάκιά μας και θα ενισχύαμε τις θέσεις μας σ' Επενδυτικά Στοιχεία Αναδυομένων Αγορών. Δεδομένου ότι το τελευταίο, εξ ορισμού, δεν αποτελεί το βασικό μας Σενάριο, δεν κινούμαστε (ακόμη) προς αυτή την κατεύθυνση. Σήμερα έχουμε στηρίξει την Κατανομή των Χαρτοφυλακίων μας στην παραδοχή μιας πιό ήπιας Ανάκαμψης της Παγκόσμιας Ανάπτυξης και μίας σταδιακής στροφής από τα Διαθέσιμα και τις Επενδύσεις Σταθερού Εισοδήματος, στα οποία τηρούμε μειωμένες θέσεις, σ' Επενδύσεις Υψηλού Κινδύνου, όπως οι Μετοχές και στην αγορά real estate, όπου έχουμε αυξημένες θέσεις. Όταν το περιβάλλον αλλάξει, θα προσαρμόσουμε το σκεπτικό μας και την Κατανομή των Χαρτοφυλακίων μας.


Βασίλειος Γκίκας, Οικονομολόγος & Ακαδημαϊκός.