.Στις Ελληνικές Πόλεις του 5ου π.Χ. αιώνα, την περίοδο από το τέλος των Μηδικών Πολέμων (470 π.Χ.) έως και το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου (401π.Χ.), έδρασε μιά Ομάδα Παιδαγωγών, που οι σύγχρονοί τους τους ονόμασαν Σοφιστές. Οι Σοφιστές ήταν Διδάσκαλοι και Παιδαγωγοί προερχόμενοι από όλη την Ελλάδα, οι οποίοι ταξίδευαν σε όλες τις πόλεις, αλλά η φήμη τους ήκμασε κυρίως στην Αθήνα που ήταν το Πνευματικό Κέντρο της εποχής. Σκοπός της διδασκαλίας τους ήταν να διδάξουν τους νέους και γενικά τους Πολίτες της Δημοκρατικής Αθήνας την Πολιτική Τέχνη, την Ρητορική, την Φιλοσοφία και την Ηθική. Οι κυριότεροι Σοφιστές, γιά τους οποίους έχουμε και τις περισσότερες πληροφορίες, είναι: ο Πρωταγόρας, ο Αντιφών, ο Θρασύμαχος, ο Κριτίας, ο Λυκόφρων, ο Γοργίας, ο Πρόδικος κι ο Ιππίας. Οι γνώσεις μας για τους Σοφιστές είναι έμμεσες κι αποσπασματικές, τα Συγγράμματά τους έχουν χαθεί. Οι πηγές από τις οποίες αντλήσαμε πληροφορίες γιά τη ζωή και το έργο των Σοφιστών προέρχονται από σκόρπιες προτάσεις κι αποσπάσματα που βρίσκονται μέσα σε κείμενα Ιστορικών και Φιλοσόφων και τα οποία είναι συχνά παραποιημένα, κυρίως από τον Πλάτωνα. H λέξη Σοφιστής προέρχεται από το ρήμα Σοφίζομαι, που σημαίνει εξασκώ τη Σοφία. Είναι Παράγωγο ρήματος που δηλώνει το πρόσωπο που ενεργεί. Η Σοφία των Σοφιστών είναι Πρακτική και Θεωρητική, μεταδίδουν Γνώσεις και υποδεικνύουν Ηθικές Συμπεριφορές που αφορούν τον Κοινωνικό και Πολιτικό βίο. Σε κάποιες περιπτώσεις οι Σοφιστές ταυτίζονταν και με τους Ποιητές ή τους Καλλιτέχνες, καθώς μιά άλλη σημασία της λέξης ήταν κι αυτή του εφευρίσκω, επινοώ. Η έννοια Σοφιστής ενώ αρχικά ταυτιζόταν με τον Σοφό, εξαιτίας της οξείας κριτικής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη άρχισε να παίρνει αρνητική σημασία, που διατηρείται ως και σήμερα: Σοφιστής θεωρείται εκείνος που προσπαθεί να παραπλανήσει με Σοφιστείες και Σοφίσματα, δηλαδή με αληθοφανείς και κυρίως αναληθείς Συλλογισμούς. Οι Αντιδημοκρατικοί Φιλόσοφοι κυρίως κατηγορούσαν τους Σοφιστές ως παραπλανητικούς και εριστικούς Εμπόρους Γνώσης, που έβλαπταν τους νέους. Η λέξη Σόφισμα, όπως χρησιμοποιείται σήμερα, έχει την έννοια του τεχνάσματος, δηλαδή της επιχειρηματολογίας με σκοπό την εξαπάτηση. Πριν πό την ανάλυση της Φιλοσοφίας των Σοφιστών να δούμε το Πολίτευμα μέσα στο οποίο διαδραματίζονταν όλα αυτά τα πνευματικά επιτεύγματα. Το Πολίτευμα της Αθήνας τον 5ο π.χ. αιώνα ήταν η Δημοκρατία, (σύνθετη λέξη από το Δήμος + κρατώ= ο Λαός έχει τη δύναμη να αποφασίζει μόνος του χωρίς Αντιπροσώπους). Η Δημοκρατία των Αθηνών δεν έχει κάποιααμία σχέση με την σημερινή κάλπικη Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία. Ήταν το Πολίτευμα όπου οι Άρχοντες κληρώνονταν στα Δημόσια Αξιώματα μέσα από το Σώμα των Πολιτών κι η Θητεία τους διαρκούσε περίπου ένα έτος. Όλες οι Αποφάσεις παίρνονταν Ισότιμα και Δημόσια, από κοινού στις Συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου, ύστερα από συζητήσεις γιά όλα τα θέματα που αφορούσαν την πόλη, πολλά από τα οποία ήταν πολύ σοβαρά, όπως γιά παράδειγμα ο πόλεμος. Όλοι οι Πολίτες στην διάρκεια της ζωής τους θα έκαναν την Θητεία τους ως Βουλευτές, Δικαστές, Ταμίες κι φυσικά ως Οπλίτες. Στο τέλος της Θητείας τους ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν απολογισμό του έργου τους, πράγμα που σημαίνει ότι αν τα έργα τους δεν συμφωνούσαν με τον συμφέρον της Πόλεως, η ζωή τους απειλούνταν μ' Εξοστρακισμό, κάτι χειρότερο ακόμα κι από τον θάνατο. Οι Πολίτες όφειλαν να έχουν και την κατάλληλη Παιδεία, γιά να μπορούν να διαβάζουν τους Νόμους, ν' ασκούν Πολιτική μιλώντας στις Συνελεύσεις (αυτό λεγόταν Ρητορική) και να μπορούν να σκέφτονται κριτικά χρησιμοποιώντας τη Φιλοσοφία. Αυτό ακριβώς το έργο είχαν αναλάβει οι Σοφιστές: την Εκπαίδευση των Πολιτών. Οι Σοφιστές είναι Στοχαστές (οι συνειδητά σκεπτόμενοι, αυτοί που στοχάζονται, που σκέπτονται Θεωρητικά Ζητήματα ή ασχολούνται με θέματα Υψηλού Προβληματισμού, γιά τον Άνθρωπο, την Κοινωνία, τις Αξίες, τη Ζωή κ.λπ.) που ασχολήθηκαν με πληθώρα Φιλοσοφικών και Πολιτικών Προβλημάτων. Ο Στοχασμός τους στρέφεται γύρω από τη γλώσσα, την Αλήθεια, τη Γραμματική, τη Φύση, την Ηθική, τη Δουλεία, τη Θρησκεία, τη Ρητορική, αλλά κυρίως έθιξαν Προβλήματα συνδεδεμένα με την Ανθρώπινη Φύση, τη Συμπεριφορά και τις Κοινωνικές Αντιδικίες του καιρού τους. Η Σοφιστική ήταν το επιστέγασμα της Πνευματικής Εξέλιξης, από τον Μύθο στον Λόγο και του δημοκρατικού τρόπου ζωής στην Κλασική Αθήνα. Η Σοφιστική δεν είναι πνευματικό δημιούργημα μιάς Ομάδας Τυχοδιωκτών Εμπόρων Σοφίας, αλλά φυσιολογικό βλάστημα της κοινωνικής, πνευματικής και πολιτικής ζωής των Ελληνικών Πολιτειών, όπου επιζούσε ο ενθουσιασμός της νίκης και θριάμβευε το Δημοκρατικό Πολίτευμα στη γνησιότερη μορφή του: της Προσωπικής κι Άμεσης Συμμετοχής. Οι νεώτεροι Ιστορικοί της Φιλοσοφίας μεταχειρίστηκαν τον όρο "Διαφωτισμός" γιά την Αρχαία Σοφιστική κατ’ αναλογία προς το νεότερο Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό (17ος - 18ος αι.) , γιά να δηλώσουν μιά ανάλογη κι αντίστοιχη Περίοδο της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας. Τον όρο επινόησε πρώτος ο Γερμανός Φιλόσοφος Hegel κι ακολούθησαν πολλοί Ιστορικοί και Μελετητές του Αρχαίου Κόσμου (Ed. Zeller, Peter Gay, W.K.C. Gurthie κ.λ.π). Τα σημεία εκείνα που θεώρησαν ότι ταιριάζουν με τις Βασικές Αρχές του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού είναι τα εξής: προσπάθεια λογικής ερμηνείας του Κοινωνικού Γίγνεσθαι και των Κοινωνικών Προβλημάτων, εμπιστοσύνη στη Λογική Δύναμη του Ανθρώπου και της Εξελικτικής Ικανότητας της, ενίσχυση του Υποκειμενισμού και της Σχετικοκρατίας, Εισαγωγή αντιλήψεων περί Κοινωνικού Συμβολαίου, Φυσικού Δικαίου και Κοινωνικής Δικαιοσύνης, καλλιέργεια Διανθρώπινης Συνείδησης κι αισθήματος Κοινότητας όλων των Ανθρώπων & έμπιστοσύνη στη γλώσσα και τον Ανθρώπινο Λόγο. Ο κύριος άξονας της διδασκαλίας των Σοφιστών στρέφεται γύρω από την Εκπαίδευση του Δημοκρατικού Πολίτη και γενικότερα γύρω από την καλλιέργεια του Ανθρώπινου Όντος, όπως αυτός συμπεριφέρεται μέσα στην Πόλη. Το ερώτημα αν μπορεί να διδαχτεί η Αρετή διαχέεται στην Αγορά και τα Συμπόσια, όπου οι Φιλόσοφοι μαζεύονται γιά να συζητήσουν τα Κοινωνικά Ζητήματα. Οι προηγούμενοι χρονικά Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι (7ος - 6ος αιων π.Χ.) είχαν ρίξει το βάρος της Φιλοσοφικής τους Αναζήτησης στην Ορθολογική εξήγηση των Φυσικών Φαινομένων και της Γέννησης του Κόσμου (Κοσμογονία), τους απασχόλησαν τα Οντολογικά Ζητήματα (Όν - μη Όν, Είναι - Γίγνεσθαι). Τα Κοινωνικά Ζητήματα κι ειδικότερα τα Ζητήματα της Αρετής έρχονται σε δεύτερη μοίρα, προετοιμάζουν όμως το έδαφος γιά την αξία και χρησιμότητα της Παιδείας μέσα στα πλαίσια της Πόλεως. Άνδρες γάρ Πόλις, την Πόλη την αποτελούν οι άνθρωποί της, μας λέει ο Θουκυδίδης, ενώ από την άλλη, ο Ποιητής Σιμωνίδης προειδοποιεί: Πόλις Άνδρα διδάσκει, η Πολιτεία διαμορφώνει και μορφώνει τον Άνδρα, τον Πολίτη). Σε αυτό το πνεύμα κινείται σχεδόν ολόκληρος ο 5ος αιώνας. Η Πόλις κι η συγκρότηση του ανθρώπου ενδιαφέρουν πλέον τους πάντες: Φιλοσόφους, Ρήτορες, Καλλιτέχνες και Πολιτικούς. Στην Αθήνα του Χρυσού Αιώνα συντελείται πλέον μία μοναδική Πνευματική Αφύπνιση με κέντρο τον Άνθρωπο. Οι Σοφιστές ακολουθώντας την Πνευματική και Πολιτισμική Επανάσταση της εποχής τους δεν έχασαν την ευκαιρία να εξυψώσουν τον Άνθρωπο και τις δυνατότητες του. Μας λέει ο Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης και φίλος του Περικλή: Πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ ουκ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν, Μέτρο γιά όλα τα Πράγματα αποτελεί ο Άνθρωπος, για όσα υπάρχουν, ότι υπάρχουν και γιά όσα δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν). Η βαθύτερη ουσία του είναι ότι ο Άνθρωπος είναι η πηγή των πάντων, είναι αυτός που αποφασίζει γιά το πεπρωμένο του κι όχι κάποιος Θεός ή κάποια έξωθεν Δύναμη. Αυτός θέτει τους Νόμους του κι ανακαλύπτει τη Γνώση, ακόμα κι αν είναι Σχετική. Αυτός δημιουργεί Κοινωνίες κι ασύλληπτα Έργα που μένουν αναλλοίωτα στα βάθη των αιώνων. Οι δυνατότητες του είναι τεράστιες. Δεν είναι τυχαίο που ο Σοφοκλής τον αποκαλεί Τρομερό Ον, μας λέει στην Αντιγόνη: πολλὰ τὰ δεινὰ κοὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει, πολλά τα δεινά, αλλά τίποτα τρομερότερο από τον Άνθρωπο. Ταυτοχρονως, οφείλει ν' αναπτύξει τις Αρετές εκείνες που θα τον εντάξουν στο πλαίσιο της Πόλεως, ως Ισότιμο κι Ενεργό Μέλος του πολιτικού της γίγνεσθαι. Αυτές οι Αρετές, που γίνονται σημείο αναφοράς γιά όλους του Πολίτες κι όχι σε μιά ορισμένη Κατηγορία Ανθρώπων, είναι η Ανδρεία, η Σωφροσύνη, η Φιλία, το Δίκαιο κι η Φρόνηση, χωρίς τις οποίες η Ύπαρξη, η Συνοχή, η Ομόνοια κι η διατήρηση της Πόλεως - Κοινωνίας δεν μπορούν να υπάρξουν. Επομένως, η Παιδεία αποτελεί τον κύριο φορέα εξύψωσης του Πολίτη σ' Ενάρετο Ον. Ο Αντιφών αναφέρει και εν γαρ σώματι όταν τις την παίδευσιν γενναίαν ενάρωση, ζη τούτο και θάλλει δια παντός του βίου, και αυτό ούτε όμβρος ούτε ανομβρία αφαιρείται, όταν σ' ένα νέο Άνθρωπο δοθεί η σωστή Παιδεία, τότε ζει κι ανθίζει σ’ όλη του τη ζωή και δεν μπορεί να του την καταστρέψει ούτε η καταιγίδα ούτε η αναβροχιά). Κάπου αλλού πάλι τονίζει: πρώτον οίμαι των εν ανθρώποις εστί παιδευσις, η Παιδεία θεωρώ είναι το σημαντικότερο πράγμα. Παράλληλα με την εξύψωση του Έλλογου Όντος που λέγεται Άνθρωπος παρατηρείται μιά αμφισβήτηση σε Καθιερωμένες Αξίες που αφορούν τη Θρησκεία και τη Θεότητα. Κάποτε η εξήγηση του Κόσμου ήταν μυθική και τα πάντα αποδίδονταν σε Δυνάμεις φανταστικές κι Υπερκόσμιες. Αυτό άλλαξε με την έλευση της Φιλοσοφίας. Ξανά ο Σοφιστής Πρωταγόρας, ως γνήσιος Μαθητής του Ατομικού Φυσικού Φιλοσόφου Δημόκριτου, μας υπενθυμίζει: περί μεν Θεών ούκ έχω ειδέναι, ουθ’ως εισίν ουθ’ως ούκ εισίν ουθ’οποίοι τινές ιδέαν, πολλά γαρ τα κωλύοντα ειδέναι ή τ’αδηλότης και βραχύς ων ο βίος του ανθρώπου, γιά τους Θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω τίποτα ούτε ότι υπάρχουν ούτε ότι δεν υπάρχουν ούτε τι λογής μορφή έχουν. Διότι είναι πολλά τα όσα εμποδίζουν να τους γνωρίζουμε: από τη μία το άδηλο του ζητήματος κι από την άλλη η συντομία της ανθρώπινης ζωής). Επιπλέον οι Σοφιστές για την εποχή τους ήταν οι Φορείς της Διαμαρτυρίας και Συνήγοροι της Κοινωνικής Δικαιοσύνης. Άσκησαν δριμύτατη κριτική σε όσους έκαναν Ταξικές Διακρίσεις και διακρίνονταν από ένα πνεύμα Αντισωβινισμού, που μπορεί ν' αποτελέσει παράδειγμα στις μέρες μας. Σύγχρονος του Σωκράτη, ο Ορθολογιστής Σοφιστής Αντιφών δίνει ένα Ορισμό της Δικαιοσύνης, που τον κατατάσσει στους Οπαδούς του Θετικού Δικαίου, Δικαιοσύνη ούκ τα της Πόλεως νόμιμα παραβαίνειν, Δικαιοσύνη είναι να μην παραβαίνει κανείς τους Νόμους της Πόλεως). Η έννοια της Δικαιοσύνης αποτελεί συνεχές πεδίο διαμάχης ανάμεσα στους Φιλοσόφους της εποχής. Την εποχή της Ακμής της Αθήνας δεν απολάμβαναν όλοι οι Κάτοικοι της Πόλεως τα Δημοκρατικά Δικαιώματα, η έννοια του Πολίτη δεν αποδίδονταν σε όλους ανεξαιρέτως, η διάκριση αυτή γινόταν στους Μέτοικους (Ξένοι) και τις Γυναίκες. Επίσης ανάμεσα στον Πληθυσμό της Αθήνας περιλαμβανόταν και ένας τεράστιος αριθμός Δούλων. Ο Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, γιά παράδειγμα, θεωρούσε ότι υπάρχουν φύσει δούλοι, Άνθρωποι που γεννιούνται Δούλοι, κάτι ανάρμοστο γιά έναν Φιλόσοφο του μεγέθους του Αριστοτέλη. Οι Σοφιστές και πάλι είναι οι πρώτοι που θέτουν ζητήματα Ισότητας και Σεβασμού στ' Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ο Αντιφών τολμά να διατυπώσει στα μέσα του 5ου π.χ. αιώνα τη ρηξικέλευθη άποψη ότι επεί φύσει πάντα πάντες ομοίως πεφύκαμεν και βάρβαροι και Έλληνες είναι, όλοι οι Άνθρωποι είναι από τη Φύση Ίσοι κι οι Έλληνες κι οι Βάρβαροι). Αυτή η φράση είναι μέρος των Πάπυρων της Οξυρρύγχου (πρόκειται γιά μεγάλο αριθμό παπυρικών χειρογράφων που βρέθηκαν σε ανασκαφές μεταξύ 1895-1934) κι ολόκληρο το κείμενο που βρέθηκε αναφέρει τα εξής: "εκείνους που κατάγονται από πατέρες ευυπόληπτους τους σεβόμαστε κι υποκλινόμαστε μπροστά τους, ενώ εκείνους που κατάγονται από ταπεινή οικογένεια ούτε τους σεβόμαστε ούτε υποκλινόμαστε μπροστά τους. Ως προς αυτό λοιπόν το πεδίο συμπεριφοράς μας, έχουμε γίνει Βάρβαροι, απολίτιστοι, διότι ως προς τη φυσική μας υπόσταση όλοι έχουμε φτιαχτεί από την ίδια Φύση κι οι Βάρβαροι κι οι Έλληνες. Ως προς τις Φυσικές μας Ιδιότητες ούτε οι Βάρβαροι διαφέρουν σε τίποτε (γιά να θεωρούνται κατώτεροι) ούτε οι Έλληνες (γιά να θεωρούνται ανώτεροι), αφού αέρα αναπνέουμε όλοι με το στόμα και τη μύτη και τρώμε όλοι με τη βοήθεια των χεριών μας". Η Δικαιοσύνη γιά την οποία πάλευαν οι Σοφιστές είχε και Ταξικό χαραχτήρα, γεγονός που σημαίνει ότι δεν αρκεί να σταματήσει η Διάκριση ανάμεσα σ' Έλληνες και Βαρβάρους, αλλά κι ανάμεσα σε Πλούσιους και Φτωχούς. Ο Εχθρός της Δημοκρατίας Πλάτων έτρεφε τέτοιο μένος γιά τους Σοφιστές, που δεν έχανε την ευκαιρία να τους γελοιοποιήσει μέσα στα έργα του. Αλλά, μέσα από το έργα του καταφέραμε ν' αντλήσουμε εξαιρετικές πληροφορίες γιά το Ήθος και τη Φιλοσοφία των Σοφιστών γενικά, καθώς και γιά τη λειτουργία της Δημοκρατίας των Αθηνών. Σ' ένα βιβλίο του που φέρει το όνομα του Σοφιστή περιγράφεται ο Μύθος του Πρωταγόρα ή αλλιώς ο Μύθος της Δημοκρατίας. Ο Μύθος ξεκινάει με αφορμή την συζήτηση που έχει προηγηθεί ανάμεσα στο Σωκράτη και τον Πρωταγόρα σχετικά με τα Επαγγέλματα και τις Ειδικότητες στη σχέση τους με την Πολιτική. Ο Σωκράτης, περιφρονώντας τη Δημοκρατική Συνέλευση, παρατηρεί ειρωνευόμενος ότι σχετικά με την κατασκευή Στόλου οι Αθηναίοι συμβουλεύονται μιά ειδική κατηγορία Τεχνιτών: τους Ναυπηγούς, αν πρόκειται γιά την κατασκευή Ναών, συμβουλεύονται τους Χτίστες, αν πρόκειται γιά την κατασκευή ασπίδων, τους Σιδεράδες κ.ο.κ, όταν όμως πρόκειται να πάρουν σοβαρές Πολιτικές Αποφάσεις σε ουσιώδη θέματα Διακυβέρνησης, όλοι ανεξαιρέτως συμμετέχουν επί ίσους όρους και παίρνουν Αποφάσεις Ισότιμα, ανεξάρτητα αν είναι Σιδεράδες, Χτίστες, Ιατροί, Έμποροι κ.λ.π. Αυτή η ειρωνεία του Σωκράτη χτυπά την καρδιά της Δημοκρατίας. Ο Πρωταγόρας απάντησε στον Σωκράτη ότι όλοι έχουν Δικαίωμα να έχουν Γνώμη μέσα στη Συνέλευση κι άρχισε να του εξιστορεί έναν Μύθο. Ο Μύθος λέει ότι στην αρχή οι Άνθρωποι ζούσαν μόνοι χωρίς Κοινωνίες, με αποτέλεσμα ο καθένας να κινδυνεύει να πέφτει θύμα τόσο των Φυσικών Φαινομένων, όσο και των άγριων θηρίων. Κατά συνέπεια, οι Άνθρωποι, λόγω των δεινών συνθηκών, συνενώθηκαν γιά να εξασφαλίσουν την ζωή τους κ' ίδρυσαν Πόλεις, ώστε, όλοι μαζί, ν' αντιμετωπίσουν τους κοινούς εχθρούς τους. Επειδή όμως η Πολιτική Τέχνη δεν είχε ακόμα ιδρυθεί, οι Άνθρωποι άρχισαν ν' αλληλοσπαράσσονται και ν' αδικεί ο ένας τον άλλον, κοιτώντας ο καθένας ανάλογα με το Συμφέρον του να επιβληθεί με τη βία στον Συμπολίτη του. Οι Άνθρωποι κόντευαν ν' αφανιστούν τελείως από προσώπου γης. Επενέβη τότε ο Δίας, ο οποίος φοβούμενος ότι όλη αυτή η σύγκρουση θα οδηγήσει στην εξολόθρευση του Ανθρώπινου Γένους, έστειλε τον Ερμή πίσω στη Γη με δύο Δώρα: την Αιδώ και τη Δίκη, δυό έννοιες συνυφασμένες με την Πολιτική Τέχνη. Αιδώς είναι το ενδιαφέρον γιά την καλή γνώμη την άλλων. Η Αιδώς δεν έχει να κάνει με την ντροπή, όπως εσφαλμένα μας την έχουν μάθει στα Σχολεία. Η έννοια έχει καθαρά Κοινωνική και Πολιτική σημασία. Είναι το Συναίσθημα Ευθύνης απέναντι στα υπόλοιπα Άτομα της Κοινωνίας. Δίκη σημαίνει ο Σεβασμός γιά τα Δικαιώματα των άλλων, το Συναίσθημα δηλαδή Ισότητας και Δικαιοσύνης να ισχύει γιά όλους τους Ανθρώπους, χωρίς εξαιρέσεις. Αυτά τα δύο θεμελιώδη δώρα θα έφερναν την Κοινωνική Αρμονία και θα συντελούσαν στην Επιβίωση του Ανθρώπινου Είδους. Ο Ερμής όμως πριν μοιράσει τα δυό αυτά Δώρα ρώτησε τον Δία ποιοί θα είναι οι αποδέκτες τους. Θα είναι συγκεκριμένες Ομάδες Πολιτών, όπως οι Ιατροί, οι Τεχνίτες, οι Ναυπηγοί κ.λ.π, όπως έκανε και με τις άλλες Τέχνες παλιότερα; Ο Δίας του απαντάει όχι: η Αιδώς κι η Δίκη να μοιραστούν σε όλους το ίδιο. Όλοι να έχουν μερίδιο στην Πολιτική Τέχνη και τελειώνει με την Εντολή ότι όποιος δεν δεχτεί την Αιδώ και τη Δίκη να πεθάνει σαν σκυλί. Με αυτό τον μύθο ο Πρωταγόρας θέλει να διαβεβαιώσει τον Σωκράτη ότι η ανάμειξη με τα Κοινά δεν αποτελεί Προνόμιο κανενός, η Πολιτική δεν είναι Ειδικότητα, δεν είναι Επάγγελμα, αλλ' αποτελεί Υπόθεση όλων και πρέπει όλοι να συμμετέχουν με Λογική και Δικαιοσύνη στα Προβλήματα της Κοινωνίας, αλλιώς η Πόλις θα καταστραφεί. Σε άμεση συνέχεια και σχέση με τα παραπάνω έρχεται ένα άλλο θεμελιώδες Ζήτημα που απασχόλησε τους Αρχαίους Έλληνες Φιλοσόφους κι ειδικότερα τους Σοφιστές. Το Ζήτημα αυτό αφορά την διάκριση Φύσις - Νόμος. Με τους Προσωκρατικούς η επινόηση της έννοιας της Φύσεως εγκαινιάζει της αρχή της Φιλοσοφίας, η αντίθεση Φύσις - Νόμος σηματοδοτεί την ανάπτυξη της Πολιτικής Φιλοσοφίας. Τα Ερωτήματα που σχετίζονται με αυτήν την διάκριση έχουν να κάνουν με την Πόλη, πώς αυτή δημιουργήθηκε, γιατί υπάρχει, έχει κάποια Φύση, δηλαδή κάποια κατάσταση που προσιδιάζει αποκλειστικά στη Πόλη; Μπορεί να εξασφαλισθεί η συνοχή της Πόλεως καταφεύγοντας στη Φύση ή στον Θεό; Ο Προσωκρατικός Αρχέλαος πρώτος μας λέει: το δίκαιον και το αισχρόν ου φύσει αλλά νόμω, το Δίκαιο και το Κακό δεν κρίνεται με βάση τη Φύση, αλλά τον Νόμο. Στο ίδιο πνεύμα, ο Πρωταγόρας θα πει ότι το Δίκαιο δεν υπάρχει Φύσει (από τη Φύση δοσμένο) ούτε έχει κάποια Ουσία καθ’ αυτή, Αλήθεια είναι η Κοινή Δόξα της Πόλης, δηλαδή η Γνώμη που έχει σχηματίσει μόνο εκείνη και γιά όσο χρόνο κρίνει σωστό. Αυτή η Σκέψη είναι άμεση συνέχεια του πάντων χρημάτων μέτρον Άνθρωπος. Ο Σοφιστής Θρασύμαχος επίσης διαπιστώνει την κοινωνική διάσταση του Νόμου όταν λέει ότι οι Νόμοι εκφράζουν τα Συμφέροντα των Ισχυρών. Ο Αντιφών κι ο Ιππίας, με βάση αυτή τη συζήτηση, εισάγουν τη Δύναμη του Νόμου γιά να επεκτείνουν την Ισότητα και στα άλλα Στρώματα της Κοινωνίας. Με τους Σοφιστές Μέτρο της Κοινωνίας γίνεται ο Άνθρωπος και Νόμος η Δόξα (Γνώμη) του. Η λέξη Νόμος έχει την έννοια της ιστορικής δημιουργίας, της ανθρώπινης δυνατότητας να οριστεί τι είναι Δίκαιο και τι Άδικο. Έτσι, ο Νόμος περιλαμβάνει μία σχετικότητα, καθώς το νόημα του μεταβάλλεται ανάλογα με τις αποφάσεις του Ανθρώπου. Αντίθετα, η έννοια Φύσις έχει την έννοια της Ακίνητης Ουσίας, μιάς Ουσίας εξαρχής δοσμένης. Αυτή η Ουσία αποκτά θεϊκή σημασία, η οποία καθορίζει το πεπρωμένο της Κοινωνίας και των Ανθρώπων, κάτι που οι αρχαίοι Έλληνες δεν δέχονταν εύκολα. ΄Ετσι, ο Νόμος δεν είναι φύσει, ενώ η Φύσις είναι νόμω. Η ανάλυση αυτή είναι απόρροια της αντίληψης ότι η Κοινωνία, οι Θεσμοί κι οι Νόμοι αποτελούν Συμβάσεις και δεν υπάρχουν φύσει, δεν αποτελούν Δώρα της Φύσης ή του θεού, αναγνωρίζεται η δύναμη της Κοινωνικο - Ιστορικής Δημιουργίας μέσα στα πλαίσια μίας Δημοκρατίας. Ο Άνθρωπος δεν έχει κάποια προκαθορισμένη Φύση ούτε κάποιο προκαθορισμένο τέλος (Τελεολογία), αλλά αυτό-δημιουργείται συνεχώς εντός της Κοινωνίας και της Ιστορίας. Η Φιλοσοφική - Οντολογική Διάσταση έχει ως εξής: αν ο Κόσμος είναι φύσει (ή Θεώ), έργο της Σκέψης είναι η ανακάλυψη αυτής της αναλλοίωτης Ουσίας και τότε τα πάντα εξαρτώνται από αυτή την Ουσία. Αν από την άλλη, ο Κόσμος είναι νόμω, τότε η Ατομική και Συλλογική Βούληση των Ανθρώπων, το ποιείν και το πράττειν τους, είναι αυτό που κάθε φορά διαμορφώνει, ύστερα από Έλλογη Συζήτηση κι Ελεύθερο Στοχασμό, τους Θεσμούς και τους Νόμους μίας Δημοκρατικής Πόλεως. Η αντίθεση Φύση - Νόμος συνδέεται άμεσα και με το Αλήθεια - Δόξα και με το είναι - φαίνεσθαι”. Όλ' αυτά μαζί είναι Ζητήματα που απασχόλησαν τη Φιλοσοφία τους επόμενους αιώνες και καθόρίσαν το μέλλον της. Παρά την έλλειψη πληροφοριών γιά τους Σοφιστές, συμπεραίνουμε την ριζοσπαστικότητα της Σκέψης τους, το βαθύ δημοκρατικό χαρακτήρα τους, της αγάπη τους γιά τον Άνθρωπο και τις δυνατότητες του και τον αγώνα τους γιά την ανάδειξη της Παιδείας στη διαμόρφωση του Ατόμου. Η επαναστατικότητά τους είναι έκδηλη σε μιά εποχή όπου κυριαρχούσε έντονα το μυθικό στοιχείο. Η προσφορά τους στη Φιλοσοφία, αν και παρα
