Έχουν περάσει 3 χρόνια από το ξέσπασμα της Κρίσης του ευρώ και τα χειρότερα
δεν έχουν περάσει. Το φάρμακο της Λιτότητας δεν έχει λειτουργήσει στις Χώρες
που βρίσκονται ακόμη σε Ύφεση, με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ τους ακόμη σ' επίπεδα προ
του 2008, με ποσοστά Ανεργίας άνω του 20% κι Ανεργία των Νέων σε ποσοστά άνω
του 50%. Με τον σημερινό ρυθμό Ανάκαμψης, δεν θα επιστρέψουν στην Ομαλότητα
μέσα στα επόμενα 10 χρόνια. Η παρατεταμένη υψηλή Ανεργία των ΗΠΑ θα έχει
σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στον ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ γιά τα επόμενα
χρόνια. Αν αυτό ισχύει γιά τις ΗΠΑ, όπου η Ανεργία είναι κατά 40% χαμηλότερη
απ' ό,τι στην Ευρώπη, οι προοπτικές γιά την Ευρωπαϊκή Ανάπτυξη είναι ζοφερές.
Αυτό που χρειάζεται είναι η θεμελιώδης Μεταρρύθμιση στη Δομή της Ευρωζώνης:
Πραγματική Τραπεζική Ένωση, με Κοινή Εποπτεία, Κοινή Ασφάλιση Καταθέσεων και Κοινή Αρχή Εξυγίανσης. Χωρίς αυτήν τα χρήματα θα συνεχίσουν να ρέουν από τις πιό αδύναμες προς τις πιό ισχυρές Χώρες.
Αμοιβαιοποίηση του Χρέους μέσω Ευρωομολόγων: με την αναλογία Χρέους προς ΑΕΠ της Ευρώπης να είναι χαμηλότερη από την αντίστοιχη των ΗΠΑ, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να δανείζεται με αρνητικά Επιτόκια, όπως κάνουν οι ΗΠΑ. Τα χαμηλότερα Επιτόκια θ' απελευθερώσουν χρήματα γιά την τόνωση της Οικονομίας, σπάζοντας τον φαύλο κύκλο των Χωρών που έχουν πληγεί από την Κρίση, όπου η Λιτότητα αυξάνει το βάρος του Χρέους, καθιστώντας το Χρέος λιγότερο βιώσιμο, συρρικνώνοντας το ΑΕΠ.
Βιομηχανικές Πολιτικές, γιά να καταστεί δυνατό γιά τις βραδυκίνητες Χώρες να καλύψουν τη διαφορά με τις υπόλοιπες. Αυτό συνεπάγεται την αναθεώρηση των περιορισμών που επικρατούν, οι οποίοι απαγορεύουν αυτές τις Πολιτικές ως απαράδεκτες παρεμβάσεις στην Ελεύθερη Αγορά.
Μία Κεντρική Τράπεζα που θα εστιάζει μόνο στον Πληθωρισμό, στην Ανάπτυξη, την Απασχόληση και την Οικονομική Σταθερότητα. &
Αντικατάσταση των Πολιτικών Αντιανάπτυξης με Πολιτικές υπέρ της Ανάπτυξης, μ' έμφαση στις Επενδύσεις σε Ανθρώπινο Δυναμικό, Τεχνολογία κι Υποδομές.
Μεγάλο μέρος του Σχεδιασμού του ευρώ αντανακλά τις Νεοφιλελεύθερες Οικονομικές Θεωρίες που επικρατούσαν κατά τη γέννηση του Ενιαίου Νομίσματος. Θεωρούταν τότε ότι η διατήρηση του Πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα ήταν αναγκαία και σχεδόν αρκετή από μόνη της γιά να οδηγήσει σε Ανάπτυξη και Σταθερότητα: Η ανεξαρτητοποίηση των Κεντρικών Τραπεζών ήταν ο μόνος τρόπος γιά να διασφαλιστεί η Εμπιστοσύνη στο Νομισματικό σύστημα. Το χαμηλό Χρέος και τα Ελλείμματα θα εξασφάλιζαν την Οικονομική Σύγκλιση μεταξύ των Χωρών Μελών. & Μιά Ενιαία Αγορά, με τα χρήματα και τους ανθρώπους να κυκλοφορούν ελεύθερα, θα εξασφάλιζε την αποτελεσματικότητα και τη σταθερότητα. Καθένα από αυτά τα Δόγματα αποδείχθηκε λάθος. Οι Ανεξάρτητες Κεντρικές Τράπεζες των ΗΠΑ και της Ευρώπης βοήθησαν πολύ λιγότερο στην πορεία προς την Κρίση από ότι οι λιγότερο Ανεξάρτητες Τράπεζες ορισμένων κορυφαίων Αναδυόμενων Αγορών, διότι η εστίασή τους στον Πληθωρισμό απέσπασε την προσοχή τους από το πολύ σημαντικότερο πρόβλημα της Οικονομικής Αστάθειας. Η Ισπανία κι η Ιρλανδία είχαν Δημοσιονομικά Πλεονάσματα και χαμηλούς δείκτες χρέους/ΑΕΠ πριν από την Κρίση, η οποία προκάλεσε τα Ελλείμματα και το υψηλό Χρέος κι οι δημοσιονομικοί περιορισμοί στους οποίους έχει συμφωνήσει η Ευρώπη, δεν θα διευκολύνουν την ταχεία Ανάκαμψη ούτε θα εμποδίσουν την επόμενη Κρίση. Η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων και του χρήματος, φαινόταν να έχει νόημα: Οι Συντελεστές Παραγωγής θα πήγαιναν εκεί που οι Αποδόσεις τους θα ήταν υψηλότερες. Αλλά, η Μετανάστευση από τις πληγείσες Χώρες, εν μέρει γιά ν αποφευχθούν τα Χρέη Κληρονομιάς, μερικά εκ των οποίων εξαναγκάστηκαν από την ΕΚΤ, η οποία επέμεινε στην Κοινωνικοποίηση των Ιδιωτικών Απωλειών, έχει υπονομεύσει τις πιό αδύναμες Οικονομίες, που τις οδήγησε σε κακή Κατανομή του Εργατικού Δυναμικού.
Η Εσωτερική Υποτίμηση -η μείωση των εγχώριων Μισθών και Τιμών- δεν αποτελεί υποκατάστατο γιά την ευελιξία των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών. Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με τον Αποπληθωρισμό, ο οποίος αυξάνει τη Μόχλευση και το βάρος των επιπέδων του Χρέους, τα οποία είναι ήδη πολύ υψηλά. Εάν η Εσωτερική Υποτίμηση ήταν καλό υποκατάστατο, ο Χρυσός Κανόνας δεν θα αποτελούσε πρόβλημα κατά τη Μεγάλη Ύφεση κι η Αργεντινή θα είχε καταφέρει να κρατήσει το πέσο κοντά στο δολάριο όταν ξέσπασε η Κρίση Χρέους της πριν από μία δεκαετία. Καμία Χώρα δεν έχει αποκαταστήσει την Ευημερία μέσω της Λιτότητας. Ιστορικά, ελάχιστες μικρές Χώρες είχαν την τύχη να καλύψουν το κενό της συνολικής Ζήτησης μ' Εξαγωγές, επειδή συρρικνώνονταν οι Δημόσιες Δαπάνες τους, επιτρέποντάς τους ν' αποφύγουν τις καταστροφικές συνέπειες της Λιτότητας. Αλλά, οι Ευρωπαϊκές Εξαγωγές έχουν αυξηθεί ελάχιστα από το 2008, παρά τη μείωση των Μισθών σε ορισμένες Χώρες, κυρίως την Ελλάδα και την Ιταλία. Με την Παγκόσμια Ανάπτυξη τόσο χλιαρή, οι Εξαγωγές δεν πρόκειται ν' αποκαταστήσουν σύντομα την ευημερία σ' Ευρώπη κι ΗΠΑ.
Η Γερμανία κι ορισμένες από τις άλλες Χώρες της Βόρειας Ευρώπης, επιδεικνύοντας απρεπή έλλειψη Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης, έχουν δηλώσει ότι δεν πρέπει να τους ζητηθεί να πληρώσουν τον λογαριασμό γιά τους σπάταλους Νότιους γείτονές τους. Η στάση αυτή είναι λανθασμένη από πολλές απόψεις. Καταρχάς, τα χαμηλότερα Επιτόκια που ακολουθούν από τα Ευρωομόλογα ή κάποιον παρόμοιο μηχανισμό, θα έκαναν το βάρος του Χρέους διαχειρίσιμο: Οι ΗΠΑ βγήκαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με πολύ υψηλό Χρέος, αλλά μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν σημείωσαν την γρηγορότερη Ανάπτυξη Χώρας του Πλανήτη. Αν η Ευρωζώνη υιοθετήσει το Πρόγραμμα που περιγράφω, δεν θα υπάρχει λόγος ν' αναλάβει κανέναν λογαριασμό η Γερμανία. Αλλά, υπό τις διεστραμμένες Πολιτικές που έχει υιοθετήσει η Ευρώπη, η μιά Αναδιάρθρωση Χρέους ακολουθείται από την επόμενη. Αν η Γερμανία κι οι υπόλοιπες Χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά συνεχίσουν να επιμένουν στις τρέχουσες Πολιτικές, θα καταλήξουν, μαζί με τους Νότιους γείτονές τους, να το πληρώνουν πολύ ακριβά.
Το ευρώ υποτίθεται ότι θα έφερνε Ανάπτυξη, Ευημερία και μιά αίσθηση Ενότητας στην Ευρώπη. Αντ’ αυτού, έχει φέρει Στασιμότητα, Αστάθεια και διαιρέσεις. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι τα πράγματα. Το ευρώ μπορεί να σωθεί, αλλά θα χρειαστούν πολλά περισσότερα από ωραία λόγια περί Ευρωπαϊκής Ενότητας και Δέσμευσης. Αν η Γερμανία κι οι άλλοι δεν είναι πρόθυμοι να κάνουν ό,τι χρειάζεται: αν δεν υπάρχει αρκετή Αλληλεγγύη γιά να κάνουμε τις Πολιτικές να λειτουργήσουν όπως πρέπει, τότε θα χρειαστεί να παρατήσουμε το ευρώ γιά χάρη της διάσωσης του Ευρωπαϊκού Εγχειρήματος.
Βασίλειος Γκίκας
Πραγματική Τραπεζική Ένωση, με Κοινή Εποπτεία, Κοινή Ασφάλιση Καταθέσεων και Κοινή Αρχή Εξυγίανσης. Χωρίς αυτήν τα χρήματα θα συνεχίσουν να ρέουν από τις πιό αδύναμες προς τις πιό ισχυρές Χώρες.
Αμοιβαιοποίηση του Χρέους μέσω Ευρωομολόγων: με την αναλογία Χρέους προς ΑΕΠ της Ευρώπης να είναι χαμηλότερη από την αντίστοιχη των ΗΠΑ, η Ευρωζώνη θα μπορούσε να δανείζεται με αρνητικά Επιτόκια, όπως κάνουν οι ΗΠΑ. Τα χαμηλότερα Επιτόκια θ' απελευθερώσουν χρήματα γιά την τόνωση της Οικονομίας, σπάζοντας τον φαύλο κύκλο των Χωρών που έχουν πληγεί από την Κρίση, όπου η Λιτότητα αυξάνει το βάρος του Χρέους, καθιστώντας το Χρέος λιγότερο βιώσιμο, συρρικνώνοντας το ΑΕΠ.
Βιομηχανικές Πολιτικές, γιά να καταστεί δυνατό γιά τις βραδυκίνητες Χώρες να καλύψουν τη διαφορά με τις υπόλοιπες. Αυτό συνεπάγεται την αναθεώρηση των περιορισμών που επικρατούν, οι οποίοι απαγορεύουν αυτές τις Πολιτικές ως απαράδεκτες παρεμβάσεις στην Ελεύθερη Αγορά.
Μία Κεντρική Τράπεζα που θα εστιάζει μόνο στον Πληθωρισμό, στην Ανάπτυξη, την Απασχόληση και την Οικονομική Σταθερότητα. &
Αντικατάσταση των Πολιτικών Αντιανάπτυξης με Πολιτικές υπέρ της Ανάπτυξης, μ' έμφαση στις Επενδύσεις σε Ανθρώπινο Δυναμικό, Τεχνολογία κι Υποδομές.
Μεγάλο μέρος του Σχεδιασμού του ευρώ αντανακλά τις Νεοφιλελεύθερες Οικονομικές Θεωρίες που επικρατούσαν κατά τη γέννηση του Ενιαίου Νομίσματος. Θεωρούταν τότε ότι η διατήρηση του Πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα ήταν αναγκαία και σχεδόν αρκετή από μόνη της γιά να οδηγήσει σε Ανάπτυξη και Σταθερότητα: Η ανεξαρτητοποίηση των Κεντρικών Τραπεζών ήταν ο μόνος τρόπος γιά να διασφαλιστεί η Εμπιστοσύνη στο Νομισματικό σύστημα. Το χαμηλό Χρέος και τα Ελλείμματα θα εξασφάλιζαν την Οικονομική Σύγκλιση μεταξύ των Χωρών Μελών. & Μιά Ενιαία Αγορά, με τα χρήματα και τους ανθρώπους να κυκλοφορούν ελεύθερα, θα εξασφάλιζε την αποτελεσματικότητα και τη σταθερότητα. Καθένα από αυτά τα Δόγματα αποδείχθηκε λάθος. Οι Ανεξάρτητες Κεντρικές Τράπεζες των ΗΠΑ και της Ευρώπης βοήθησαν πολύ λιγότερο στην πορεία προς την Κρίση από ότι οι λιγότερο Ανεξάρτητες Τράπεζες ορισμένων κορυφαίων Αναδυόμενων Αγορών, διότι η εστίασή τους στον Πληθωρισμό απέσπασε την προσοχή τους από το πολύ σημαντικότερο πρόβλημα της Οικονομικής Αστάθειας. Η Ισπανία κι η Ιρλανδία είχαν Δημοσιονομικά Πλεονάσματα και χαμηλούς δείκτες χρέους/ΑΕΠ πριν από την Κρίση, η οποία προκάλεσε τα Ελλείμματα και το υψηλό Χρέος κι οι δημοσιονομικοί περιορισμοί στους οποίους έχει συμφωνήσει η Ευρώπη, δεν θα διευκολύνουν την ταχεία Ανάκαμψη ούτε θα εμποδίσουν την επόμενη Κρίση. Η ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων και του χρήματος, φαινόταν να έχει νόημα: Οι Συντελεστές Παραγωγής θα πήγαιναν εκεί που οι Αποδόσεις τους θα ήταν υψηλότερες. Αλλά, η Μετανάστευση από τις πληγείσες Χώρες, εν μέρει γιά ν αποφευχθούν τα Χρέη Κληρονομιάς, μερικά εκ των οποίων εξαναγκάστηκαν από την ΕΚΤ, η οποία επέμεινε στην Κοινωνικοποίηση των Ιδιωτικών Απωλειών, έχει υπονομεύσει τις πιό αδύναμες Οικονομίες, που τις οδήγησε σε κακή Κατανομή του Εργατικού Δυναμικού.
Η Εσωτερική Υποτίμηση -η μείωση των εγχώριων Μισθών και Τιμών- δεν αποτελεί υποκατάστατο γιά την ευελιξία των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών. Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία σχετικά με τον Αποπληθωρισμό, ο οποίος αυξάνει τη Μόχλευση και το βάρος των επιπέδων του Χρέους, τα οποία είναι ήδη πολύ υψηλά. Εάν η Εσωτερική Υποτίμηση ήταν καλό υποκατάστατο, ο Χρυσός Κανόνας δεν θα αποτελούσε πρόβλημα κατά τη Μεγάλη Ύφεση κι η Αργεντινή θα είχε καταφέρει να κρατήσει το πέσο κοντά στο δολάριο όταν ξέσπασε η Κρίση Χρέους της πριν από μία δεκαετία. Καμία Χώρα δεν έχει αποκαταστήσει την Ευημερία μέσω της Λιτότητας. Ιστορικά, ελάχιστες μικρές Χώρες είχαν την τύχη να καλύψουν το κενό της συνολικής Ζήτησης μ' Εξαγωγές, επειδή συρρικνώνονταν οι Δημόσιες Δαπάνες τους, επιτρέποντάς τους ν' αποφύγουν τις καταστροφικές συνέπειες της Λιτότητας. Αλλά, οι Ευρωπαϊκές Εξαγωγές έχουν αυξηθεί ελάχιστα από το 2008, παρά τη μείωση των Μισθών σε ορισμένες Χώρες, κυρίως την Ελλάδα και την Ιταλία. Με την Παγκόσμια Ανάπτυξη τόσο χλιαρή, οι Εξαγωγές δεν πρόκειται ν' αποκαταστήσουν σύντομα την ευημερία σ' Ευρώπη κι ΗΠΑ.
Η Γερμανία κι ορισμένες από τις άλλες Χώρες της Βόρειας Ευρώπης, επιδεικνύοντας απρεπή έλλειψη Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης, έχουν δηλώσει ότι δεν πρέπει να τους ζητηθεί να πληρώσουν τον λογαριασμό γιά τους σπάταλους Νότιους γείτονές τους. Η στάση αυτή είναι λανθασμένη από πολλές απόψεις. Καταρχάς, τα χαμηλότερα Επιτόκια που ακολουθούν από τα Ευρωομόλογα ή κάποιον παρόμοιο μηχανισμό, θα έκαναν το βάρος του Χρέους διαχειρίσιμο: Οι ΗΠΑ βγήκαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με πολύ υψηλό Χρέος, αλλά μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν σημείωσαν την γρηγορότερη Ανάπτυξη Χώρας του Πλανήτη. Αν η Ευρωζώνη υιοθετήσει το Πρόγραμμα που περιγράφω, δεν θα υπάρχει λόγος ν' αναλάβει κανέναν λογαριασμό η Γερμανία. Αλλά, υπό τις διεστραμμένες Πολιτικές που έχει υιοθετήσει η Ευρώπη, η μιά Αναδιάρθρωση Χρέους ακολουθείται από την επόμενη. Αν η Γερμανία κι οι υπόλοιπες Χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά συνεχίσουν να επιμένουν στις τρέχουσες Πολιτικές, θα καταλήξουν, μαζί με τους Νότιους γείτονές τους, να το πληρώνουν πολύ ακριβά.
Το ευρώ υποτίθεται ότι θα έφερνε Ανάπτυξη, Ευημερία και μιά αίσθηση Ενότητας στην Ευρώπη. Αντ’ αυτού, έχει φέρει Στασιμότητα, Αστάθεια και διαιρέσεις. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι τα πράγματα. Το ευρώ μπορεί να σωθεί, αλλά θα χρειαστούν πολλά περισσότερα από ωραία λόγια περί Ευρωπαϊκής Ενότητας και Δέσμευσης. Αν η Γερμανία κι οι άλλοι δεν είναι πρόθυμοι να κάνουν ό,τι χρειάζεται: αν δεν υπάρχει αρκετή Αλληλεγγύη γιά να κάνουμε τις Πολιτικές να λειτουργήσουν όπως πρέπει, τότε θα χρειαστεί να παρατήσουμε το ευρώ γιά χάρη της διάσωσης του Ευρωπαϊκού Εγχειρήματος.
Βασίλειος Γκίκας
