Η Ελλάδα δεν έχει εγκαταλείψει το ευρώ. Το νόμισμα δεν έχει καταρρεύσει κι
ούτε φαίνεται πιθανό γιά το 2013. Ο Willem Buiter της Citigroup αναθεώρησε τις
αποδόσεις του σχετικά με το Grexit από το 90% στο 60%. Αυτή την εβδομάδα η S
& P αύξησε ακόμη την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας κατά 6 Βαθμίδες σε
B-. Οι απαισιόδοξοι δεν υπερεκτίμησαν τα προβλήματα του ευρώ, τόσο όσο
υποτίμησαν την Πολιτική Βούληση να κάνουν αρκετά γιά να σταματήσει η διάλυση
του ευρώ, ακόμη κι αν δεν επαρκούν γιά την αποκατάσταση των διαρθρωτικών
αδυναμιών του.
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιούργησε ένα Ενιαίο Νόμισμα χωρίς ένα Ενιαίο Κράτος. Κάθε Χώρα θα ήταν υπεύθυνη γιά τον δικό της Προϋπολογισμό και τις Οικονομικές Πολιτικές, με Κανόνες που συχνά αγνοήθηκαν, να σταματήσει να υφίσταται υπερβολικό Χρέος. Δε θα υπήρχαν Διασώσεις είτε απροκάλυπτες από τα Μέλη είτε συγκεκαλυμμένες από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η σταδιακή Δημοσιονομική Εξυγίανση των Μελών έχει γίνει κάτι περισσότερο από μία συλλογική προσπάθεια. Αν ήταν στην Κόλαση του Δάντη, το ευρώ θα είχε μετακινηθεί από τον 8ο,τον προτελευταίο, Κύκλο, εκεί όπου οι κόλακες βυθίζονται σε περιττώματα, στον 3ο, όπου αποκρουστικά πράγματα καταβρέχουν τους λαίμαργους. Η σωτηρία είναι ακόμα πολύ μακριά. Συμβάλλει το ότι το Προσωρινό Ταμείο Διάσωσης που χρησιμοποιείται γιά να βοηθήσει την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, έχει γίνει Μόνιμο, με τη μορφή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM). Συμβάλλει επίσης το ότι η Ζώνη του ευρώ έχει αναλάβει τη Διάσωση του πρώτου της αμαρτωλού, της Ελλάδας. Τα πολύ καθυστερημένα χρήματα της Διάσωσης έχουν αποδεσμευθεί. Οι Δημοσιονομικοί Στόχοι έχουν χαλαρώσει κι οι Όροι των Δανείων της Ελλάδας έχουν διευκολυνθεί. Μετά τις Γερμανικές Εκλογές αυτή η απαλή Αναδιάρθρωση πιθανότατα θα μετατραπεί σε μία σκληρή Διαγραφή Χρέους.
Τα προβλήματα στην Ισπανία και την Ιταλία οδήγησαν στον καταμερισμό της ευθύνης και του κινδύνου γιά τις Τράπεζες. 6 μήνες αφότου οι Ηγέτες της Ευρωζώνης είχαν δεσμευτεί να σπάσει ο φαύλος κύκλος μεταξύ των Τραπεζών και των Αρχόντων, οι Υπουργοί Οικονομικών στις 12 Δεκεμβρίου ενέκριναν το νομικό πλαίσιο γιά την Ενιαία Εποπτική Αρχή Τραπεζών, με Κέντρο της την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Από τη στιγμή που θα βρίσκεται σε λειτουργία, ο ΕΜΣ μπορεί να έχει την άδεια γιά την Ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών άμεσα. Το επόμενο βήμα είναι ένας Κοινός Μηχανισμός Ψήφισης γιά την Εκκαθάριση ή την Αναδιάρθρωση των Προβληματικών Τραπεζών, μ' ένα κοινό δοχείο χρημάτων, εάν δεν υπάρχει ακόμη μία Κοινή Εγγύηση των Καταθέσεων του Συστήματος. Η Τραπεζική Ένωση μπορεί να φαίνεται στους επικριτές ότι πηγαίνει αργά, αλλά με τα πρότυπα της Ε.Ε., δημιουργείται με ταχύτητα αστραπής.
Η Ζώνη του ευρώ κινείται πέρα από την εμμονή της γιά ολοένα αυστηρότερους Δημοσιονομικούς Κανόνες. Τον Ιούνιο οι Ηγέτες θα συζητήσουν τις προτάσεις, ώστε οι Χώρες να υπογράψουν Συμβάσεις όπου θα δεσμεύονται να προβούν σε Διαρθρωτικές Μεταρρυθμίσεις, στις οποίες ενδεείς Χώρες θα μπορούν να προσφέρουν χρήματα γιά να διευκολυνθεί η πορεία γιά επώδυνες αλλαγές.
Η πιό σημαντική ενέργεια το 2012 ήταν η υπόσχεση από τον Πρόεδρο της ΕΚΤ Mario Draghi να κάνει ό,τι χρειάζεται γιά να σταματήσει τη διάλυση του ευρώ. Η ΕΚΤ δήλωσε ότι είναι έτοιμη ν' αγοράσει βραχείας διάρκειας Ομόλογα των Προβληματικών Χωρών σε απεριόριστα ποσά, εφ' όσον υποβάλουν τις Μεταρρυθμίσεις και το ESM αγοράσει επίσης Ομόλογα. Το κόστος δανεισμού γιά την Ιταλία και την Ισπανία από τότε μειώθηκε σημαντικά.
Όλα αυτά είναι ευπρόσδεκτα, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος του εφησυχασμού. Ας δούμε την ΕΚΤ. Η δέσμευσή της είναι ακόμη αδοκίμαστη. Θα ζητήσει βοήθεια η Ισπανία; Θα συμφωνήσει η Γερμανία; Υπάρχει ένα κρυφό όριο γιά παρέμβαση της ΕΚΤ; Αν η Ζώνη του ευρώ φαίνεται απρόθυμη να χρησιμοποιήσει το μεγάλο μπαζούκα της ΕΚΤ, οι αγορές ενδέχεται να αναστραφούν και πάλι. Προς το παρόν, η μεγαλύτερη σταθερότητα θα βοηθήσει την Οικονομία. Όμως, η ΕΚΤ αναφέρει ότι η Ζώνη του ευρώ εισήλθε σε Ύφεση στα τέλη του 2012 και θ' ανακάμψει με αργούς ρυθμούς στα τέλη του 2013. Η Ύφεση είναι βαθύτερη στην ταραγμένη Περιφέρεια κι η Ανεργία εξακολουθεί ν' αυξάνεται (περισσότερο από το 1/4 των Εργαζομένων και το 1/2 των νέων είναι Άνεργοι στην Ισπανία και την Ελλάδα). Τα ελλείμματα θα είναι πιό δύσκολο να κλείσουν, το Χρέος θ' αυξηθεί κι οι Τράπεζες θα παραμείνουν ευάλωτες. Εκτός εάν επιστρέψει η Ανάπτυξη. Η παρατεταμένη Ύφεση κι η υψηλή ανεργία αυξάνουν επίσης τους φόβους γιά πολιτική αντίδραση. Η Ελλάδα είναι διαρκώς ταλαντευόμενη. Η αβεβαιότητα επέστρεψε στην Ιταλία. Η Διάσωση της Κύπρου, που θα ολοκληρωθεί στις αρχές του 2013, θα είναι δύσκολη. Τα ποσά είναι μικρά, αλλά μπορεί να είναι πολύ μεγάλα γιά ν' αποπληρωθούν. Πολλοί άλλοι στην Ε.Ε. αντιπαθούν τη χαμηλή Φορολογία της Κύπρου και τις αμφίβολες συνδέσεις με τη Ρωσία.
Η τύχη του ευρώ θα εξαρτηθεί τόσο από τις επιλογές των Δανειστών Κρατών, όσο κι από τη Γερμανία. Οι επερχόμενες εκλογές το Φθινόπωρο του 2013 θα κάνουν τη Μέρκελ ολοένα και περισσότερο προσεκτική στο να ποντάρει περισσότερα γερμανικά χρήματα. Οι Γαλλικές εκκλήσεις γιά Κοινά Ευρωομόλογα απορρίφθηκαν μήνες πριν. Μιά εναλλακτική Γαλλική ιδέα, να δημιουργηθεί ένας Κεντρικός Προϋπολογισμός της Ευρωζώνης με στόχο την καταπολέμηση των Οικονομικών Κρίσεων, θανατώθηκε από την Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής στις 13 - 14 Δεκ. Αυτές κι άλλες Προτάσεις ήταν μέρος του Σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής γιά τις Μακροπρόθεσμες Μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής της Συνθήκης κι ενός παρόμοιου αλλά πιό περιορισμένου Χάρτη Πορείας, που συνέταξε ο Herman Van Rompuy, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Στο αποκορύφωμα της Κρίσης, οι Ηγέτες της Ε.Ε. θεωρούν ότι είναι αναγκαίο να καθοριστεί ένα μακροπρόθεσμο όραμα γιά να καθησυχάσει τις Αγορές. Τώρα που η πίεση είναι απενεργοποιημένη, το όραμα έχει προχωρήσει. Αλλά, η προοπτική μίας μεγάλης αλλαγή της Συνθήκης γιά ν' ανασχεδιαστεί το ευρώ υποχωρεί. Γιά το άμεσο μέλλον, η Ζώνη του ευρώ θα πρέπει να βασίζεται περισσότερο σ' ένα τροποποιημένο Σύστημα του Μάαστριχτ, με αυστηρότερους Κανόνες, περισσότερα χρήματα σ' έσχατη ανάγκη και μία πιό ενεργό Κεντρική Τράπεζα, από ό,τι στον Πραγματικό Δημοσιονομικό Φεντεραλισμό. Αυτό μπορεί να είναι αρκετό ώστε το ευρώ να επιβιώσει, αλλά όχι γιά να ευδοκιμήσει. Στην καλύτερη περίπτωση, η Ανάκαμψη στις Περιφερειακές Χώρες είναι πιθανόν να είναι αργή, ακόμη κι αν έχουν υποστεί βαθιά Μεταρρύθμιση. Στη χειρότερη περίπτωση, η έλλειψη ενός Μακροπρόθεσμου Σχεδίου θα προκαλέσει τις Αγορές να πιέσουν το ευρώ πίσω στις Βαθμίδες της οικονομικής κόλασης.
Βασδίλειος Γκίκας, Οικονομολόγος - Ακαδημαϊκός.
Η Συνθήκη του Μάαστριχτ της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιούργησε ένα Ενιαίο Νόμισμα χωρίς ένα Ενιαίο Κράτος. Κάθε Χώρα θα ήταν υπεύθυνη γιά τον δικό της Προϋπολογισμό και τις Οικονομικές Πολιτικές, με Κανόνες που συχνά αγνοήθηκαν, να σταματήσει να υφίσταται υπερβολικό Χρέος. Δε θα υπήρχαν Διασώσεις είτε απροκάλυπτες από τα Μέλη είτε συγκεκαλυμμένες από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η σταδιακή Δημοσιονομική Εξυγίανση των Μελών έχει γίνει κάτι περισσότερο από μία συλλογική προσπάθεια. Αν ήταν στην Κόλαση του Δάντη, το ευρώ θα είχε μετακινηθεί από τον 8ο,τον προτελευταίο, Κύκλο, εκεί όπου οι κόλακες βυθίζονται σε περιττώματα, στον 3ο, όπου αποκρουστικά πράγματα καταβρέχουν τους λαίμαργους. Η σωτηρία είναι ακόμα πολύ μακριά. Συμβάλλει το ότι το Προσωρινό Ταμείο Διάσωσης που χρησιμοποιείται γιά να βοηθήσει την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, έχει γίνει Μόνιμο, με τη μορφή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM). Συμβάλλει επίσης το ότι η Ζώνη του ευρώ έχει αναλάβει τη Διάσωση του πρώτου της αμαρτωλού, της Ελλάδας. Τα πολύ καθυστερημένα χρήματα της Διάσωσης έχουν αποδεσμευθεί. Οι Δημοσιονομικοί Στόχοι έχουν χαλαρώσει κι οι Όροι των Δανείων της Ελλάδας έχουν διευκολυνθεί. Μετά τις Γερμανικές Εκλογές αυτή η απαλή Αναδιάρθρωση πιθανότατα θα μετατραπεί σε μία σκληρή Διαγραφή Χρέους.
Τα προβλήματα στην Ισπανία και την Ιταλία οδήγησαν στον καταμερισμό της ευθύνης και του κινδύνου γιά τις Τράπεζες. 6 μήνες αφότου οι Ηγέτες της Ευρωζώνης είχαν δεσμευτεί να σπάσει ο φαύλος κύκλος μεταξύ των Τραπεζών και των Αρχόντων, οι Υπουργοί Οικονομικών στις 12 Δεκεμβρίου ενέκριναν το νομικό πλαίσιο γιά την Ενιαία Εποπτική Αρχή Τραπεζών, με Κέντρο της την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Από τη στιγμή που θα βρίσκεται σε λειτουργία, ο ΕΜΣ μπορεί να έχει την άδεια γιά την Ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών άμεσα. Το επόμενο βήμα είναι ένας Κοινός Μηχανισμός Ψήφισης γιά την Εκκαθάριση ή την Αναδιάρθρωση των Προβληματικών Τραπεζών, μ' ένα κοινό δοχείο χρημάτων, εάν δεν υπάρχει ακόμη μία Κοινή Εγγύηση των Καταθέσεων του Συστήματος. Η Τραπεζική Ένωση μπορεί να φαίνεται στους επικριτές ότι πηγαίνει αργά, αλλά με τα πρότυπα της Ε.Ε., δημιουργείται με ταχύτητα αστραπής.
Η Ζώνη του ευρώ κινείται πέρα από την εμμονή της γιά ολοένα αυστηρότερους Δημοσιονομικούς Κανόνες. Τον Ιούνιο οι Ηγέτες θα συζητήσουν τις προτάσεις, ώστε οι Χώρες να υπογράψουν Συμβάσεις όπου θα δεσμεύονται να προβούν σε Διαρθρωτικές Μεταρρυθμίσεις, στις οποίες ενδεείς Χώρες θα μπορούν να προσφέρουν χρήματα γιά να διευκολυνθεί η πορεία γιά επώδυνες αλλαγές.
Η πιό σημαντική ενέργεια το 2012 ήταν η υπόσχεση από τον Πρόεδρο της ΕΚΤ Mario Draghi να κάνει ό,τι χρειάζεται γιά να σταματήσει τη διάλυση του ευρώ. Η ΕΚΤ δήλωσε ότι είναι έτοιμη ν' αγοράσει βραχείας διάρκειας Ομόλογα των Προβληματικών Χωρών σε απεριόριστα ποσά, εφ' όσον υποβάλουν τις Μεταρρυθμίσεις και το ESM αγοράσει επίσης Ομόλογα. Το κόστος δανεισμού γιά την Ιταλία και την Ισπανία από τότε μειώθηκε σημαντικά.
Όλα αυτά είναι ευπρόσδεκτα, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος του εφησυχασμού. Ας δούμε την ΕΚΤ. Η δέσμευσή της είναι ακόμη αδοκίμαστη. Θα ζητήσει βοήθεια η Ισπανία; Θα συμφωνήσει η Γερμανία; Υπάρχει ένα κρυφό όριο γιά παρέμβαση της ΕΚΤ; Αν η Ζώνη του ευρώ φαίνεται απρόθυμη να χρησιμοποιήσει το μεγάλο μπαζούκα της ΕΚΤ, οι αγορές ενδέχεται να αναστραφούν και πάλι. Προς το παρόν, η μεγαλύτερη σταθερότητα θα βοηθήσει την Οικονομία. Όμως, η ΕΚΤ αναφέρει ότι η Ζώνη του ευρώ εισήλθε σε Ύφεση στα τέλη του 2012 και θ' ανακάμψει με αργούς ρυθμούς στα τέλη του 2013. Η Ύφεση είναι βαθύτερη στην ταραγμένη Περιφέρεια κι η Ανεργία εξακολουθεί ν' αυξάνεται (περισσότερο από το 1/4 των Εργαζομένων και το 1/2 των νέων είναι Άνεργοι στην Ισπανία και την Ελλάδα). Τα ελλείμματα θα είναι πιό δύσκολο να κλείσουν, το Χρέος θ' αυξηθεί κι οι Τράπεζες θα παραμείνουν ευάλωτες. Εκτός εάν επιστρέψει η Ανάπτυξη. Η παρατεταμένη Ύφεση κι η υψηλή ανεργία αυξάνουν επίσης τους φόβους γιά πολιτική αντίδραση. Η Ελλάδα είναι διαρκώς ταλαντευόμενη. Η αβεβαιότητα επέστρεψε στην Ιταλία. Η Διάσωση της Κύπρου, που θα ολοκληρωθεί στις αρχές του 2013, θα είναι δύσκολη. Τα ποσά είναι μικρά, αλλά μπορεί να είναι πολύ μεγάλα γιά ν' αποπληρωθούν. Πολλοί άλλοι στην Ε.Ε. αντιπαθούν τη χαμηλή Φορολογία της Κύπρου και τις αμφίβολες συνδέσεις με τη Ρωσία.
Η τύχη του ευρώ θα εξαρτηθεί τόσο από τις επιλογές των Δανειστών Κρατών, όσο κι από τη Γερμανία. Οι επερχόμενες εκλογές το Φθινόπωρο του 2013 θα κάνουν τη Μέρκελ ολοένα και περισσότερο προσεκτική στο να ποντάρει περισσότερα γερμανικά χρήματα. Οι Γαλλικές εκκλήσεις γιά Κοινά Ευρωομόλογα απορρίφθηκαν μήνες πριν. Μιά εναλλακτική Γαλλική ιδέα, να δημιουργηθεί ένας Κεντρικός Προϋπολογισμός της Ευρωζώνης με στόχο την καταπολέμηση των Οικονομικών Κρίσεων, θανατώθηκε από την Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής στις 13 - 14 Δεκ. Αυτές κι άλλες Προτάσεις ήταν μέρος του Σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής γιά τις Μακροπρόθεσμες Μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής της Συνθήκης κι ενός παρόμοιου αλλά πιό περιορισμένου Χάρτη Πορείας, που συνέταξε ο Herman Van Rompuy, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Στο αποκορύφωμα της Κρίσης, οι Ηγέτες της Ε.Ε. θεωρούν ότι είναι αναγκαίο να καθοριστεί ένα μακροπρόθεσμο όραμα γιά να καθησυχάσει τις Αγορές. Τώρα που η πίεση είναι απενεργοποιημένη, το όραμα έχει προχωρήσει. Αλλά, η προοπτική μίας μεγάλης αλλαγή της Συνθήκης γιά ν' ανασχεδιαστεί το ευρώ υποχωρεί. Γιά το άμεσο μέλλον, η Ζώνη του ευρώ θα πρέπει να βασίζεται περισσότερο σ' ένα τροποποιημένο Σύστημα του Μάαστριχτ, με αυστηρότερους Κανόνες, περισσότερα χρήματα σ' έσχατη ανάγκη και μία πιό ενεργό Κεντρική Τράπεζα, από ό,τι στον Πραγματικό Δημοσιονομικό Φεντεραλισμό. Αυτό μπορεί να είναι αρκετό ώστε το ευρώ να επιβιώσει, αλλά όχι γιά να ευδοκιμήσει. Στην καλύτερη περίπτωση, η Ανάκαμψη στις Περιφερειακές Χώρες είναι πιθανόν να είναι αργή, ακόμη κι αν έχουν υποστεί βαθιά Μεταρρύθμιση. Στη χειρότερη περίπτωση, η έλλειψη ενός Μακροπρόθεσμου Σχεδίου θα προκαλέσει τις Αγορές να πιέσουν το ευρώ πίσω στις Βαθμίδες της οικονομικής κόλασης.
Βασδίλειος Γκίκας, Οικονομολόγος - Ακαδημαϊκός.
